شده و قلاع رو به خرابى نهاد ، و اهالى در بيرون قلاع خانه‌ها ساختند و مسكن نمودند . و اين شهر غالبا در تصرف ملوك قفقاز و ملوك شيروانيه بود . و در سنهء هزار و صد و سى و هشت [ ه . ق . ] به تصرف روسها درآمد . و در سنهء هزار و صد و چهل و هشت [ ه . ق . ] دولت ايران او را از تصرف روس خارج كرد ، و در سنهء هزار و صد و هفتاد و هشت [ ه . ق . ] دوباره به تصرف روس درآمد . بادكوبهء حاليه حصار و خندقى ندارد و در دامنهء كوه سنگى خشكى افتاده كه خانه‌هاش سه چهار طبقه و در دامنهء كوه مرتبه به مرتبه واقع شده است . و كوچه‌هاى آن همه وسيع و پاكيزه و از سنگهاى تراش و ريگهاى ريزه فرش كرده و در جميع كوچه‌ها چراغ‌گاز نصب است . و قريب ده هزار خانه‌وار سكنهء آن است كه قريب چهل هزار نفوس مىشود . و ربع اين جمعيت ارمنى و روس است باقى مسلمان و شيعهء اثنى عشرى هستند . و قريب ده مسجد كوچك و بزرگ و دوازده كليسا و پنج حمام به وضع حمامهاى ايران و سه هزار دكاكين دارد كه اغلب سرباز و دو مرتبه است . آثار قديمهء بادكوبه و از آثار قديم قلعه كهنه [ اى ] در اين شهر است كه سابقا بازار مسلمين در آنجا بوده . و سه مسجد در آن قلعه است كه يكى از آن مساجد را مسجد جامع مىخوانند . و اين مسجد حياط ندارد [ و ] منحصر به شبستان سرپوشيدهء بزرگى است كه در وسط آن جائى بىسقف و چهارطاقى مانندى درست كرده‌اند . و لوح سنگى بر توى مسجد نصب و در او مرتسم شده : « بنى هذه المسجد السلطان بن السلطان الشيخ خليل اللّه فى سنة ثمانية و سبعمأه » و بر يك ضلع اين قلعهء كهنه يك برجى است كه در كمال استحكام از گچ و آجر ساخته چهل ذرع ارتفاع دارد و تعميرش كرده‌اند . و شبها به جهت راه‌نمائى كشتيها چراغ در او مىگذارند و برج دخترش مىگويند . و در يك فرسخى شهر امام‌زاده‌ايست موسوم به بىبى هيبت ، كه از اولاد حضرت موسى بن جعفر ( ع ) است ، كه اهالى بسيار به او معتقد و هميشه به زيارتش مىروند و حوائج مىخواهند . و عقيدهء اهالى آنست كه اين امام‌زاده اسمش فاطمه و همشيرهء كوچك حضرت رضا سلام اللّه عليه است ، و محض شرفيابى حضور حضرت به طوس مىرفت . در بين راه خبر [ وفات ] حضرت را شنيد ، از ترس منافقين به گيلان آمده و از آنجا به بادكوبه ، و در اين قريهء حاليه كه معروف به ده