محمد حسين بن مهدى فراهانى

22

سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )

جزئى دارد و موقوفه‌اش دست ميرزا ابو تراب است . مسجد بلاغى در محلهء پنبه‌ريسه واقع و از بناهاى قديمه و خيلى مسجد عالى بوده و چند سال است خراب شده و حاجى ميرزا مفيد شيخ الاسلام قزوين ، بيشتر آجر و سنگ او را صرف تعمير امام‌زاده اسمعيل نموده است . مسجد سنجيده در محلهء درب رى واقع و بناى آن چندان عالى نبوده اما از همهء اين مساجد قديم‌تر است . و اهالى قزوين را عقيده اين است كه در اين مسجد حضرت امام حسن بن على عليهما السلام نماز خوانده‌اند و بدين واسطه خيلى اين مسجد را متبرك مىشمارند . و اين فقره اصلى ندارد به علت آنكه ارباب تواريخ تشريف‌فرمائى حضرت امام حسن ( ع ) را به عجم به هيچ‌وجه ننوشته‌اند مگر آنكه موافق روايت روضة الاحباب در سنهء ثلثين از هجرت در عهد خلافت عثمان ، سعيد ابن العاص كه والى كوفه بود با لشكرى عظيم و بعضى از مهاجر و انصار به جهت فتح ولايت جرجان روانه شد و امامين الهمامين امام حسن و امام حسين سلام اللّه - عليهما نيز براى اجراء مثوبت جهاد همراه آن سپاه بودند و به حسن اهتمام ايشان خطهء جرجان به صلح مفتوح گشت . و به اين روايت هم باز مشكل است از راه قزوين تشريف آورده باشند . مدارس قزوين مدرسهء حاجى ملا صالح ، مدرسهء مولى ورديخان ، مدرسهء خيابان كه مدرسهء صالحيه مىگويند . مدرسهء پيغمبريه ، مدرسهء ابراهيميه ، كه مدرسهء جديد مىگويند . مدرسهء التفاتيه ، مدرسهء آخوند ملا حسن ، مدرسهء حاجى سيد تقى [ و ] مدرسهء سردار ، كه حسين خان سردار ساخته است . و هر يك از اين مدارس موقوفه هم دارند . و از قرار مسطور كلية بناى مدارس و وقفيات آن در عهد الب ارسلان شد . و حكايت كنند كه وقتى الب ارسلان داخل شهر نيشابور گشت و از در مسجد جامع گذشت ، جمعى از طلاب را ديد كه در آنجا جمع شده بودند و سلطان را ثنا مىنمودند . سلطان از نظام الملك پرسيد اينها چه كسانند ؟ جواب گفت : اينها طالبان علمند و مرتبهء آنها از همهء خلق برتر و بالاتر است ولى از حيثيت معاش از همه كسى پست‌تر و مسكين‌ترند و مسكن و مكان معينى ندارند . سلطان را دل بسوخت . نظام الملك دريافت و به عرض رسانيد : اگر مقرر شود براى آنها جائى مخصوص بسازم و براى هر يك وظيفه [ اى ] مقرر دارم تا مشغول و دعا [ گو ] ى سلطان باشند . سلطان اجازه داد و نظام الملك امر كرد كه در جميع ممالك محروسهء سلطان مدارس بنا كردند و وقفيات قرار دادند ،