هر منزلى كه شخص مسافر در باتوم كرايه مىكند اگر فرضا كرايهء آن منزل پنج هزار است ، اينها به زور و خواهش و سخت‌گوئى ، گردن شخص مىگذارند كه دو تومان بدهد . ثالثا هر چيز كه بخواهد در اينجا بخرد ، قسمى با فروشنده و كسبه كنار مىآيند كه قيمتش دو مقابل تمام شود . و اگر بخواهد مسافر چيزى بفروشد اين قدر متاع او را مىشكنند تا نصفه بهاء بفروشد يا هيچ از او كسى نخرد . رابعا اگر فرضا راهنما و دلال اين مسافر بيچاره از دستهء تكران باشد ، دستهء حاجى غلام مىكوشند كه ضررى بر او بزنند يا مال او را سرقت كنند يا اگر از گمرك چيزى گريزانده باشد ، اين دسته فسق او را ظاهر كرده به حبس و جريمه‌اش گرفتار نمايند . اين مسافر ايرانى بيچاره متحير است چه بكند ، كجا برود ، خود را به كدام دسته ببندد و از اسباب و مأكول و مشروبش چطور چشم بپوشد و چگونه متحمل اين‌قدر گمرك شود و از دست اين دزدهاى روسى و طرارهاى ايرانى پناه به كه ببرد ، با كه بسازد ، چه قسم بگريزد ؟ ! واقعا وضع غريبى است پدر پسر را در اين‌روز نمىشناسد . « روز وا نفسا و يوم يفر المرء من اخيه » در همين جاست كه همهء مسافرين در نهايت پريشانى و اضطراب‌اند . اين بنده چون چيز گمركى نداشتم آسوده بودم و سير مىنمودم . حكايت شيخ شبلى را حكايت كنند كه در يكى از اسفار با كاروان بود ، سارقين در ميان كاروان ريختند و كسان از غم و اندوه بردن مال ، پريشان حال بودند و گريه و زارى مىنمودند . و شيخ را ديدند گوشه‌اى نشسته و خنده مىكرد . گفتند : اين چه جاى خنده است ؟ گفت : تمام اينان آنچه داشتند سارقين بردند بدين جهت مضطرب و گريانند و من چون چيزى نداشتم كه سارقين ببرند بدين واسطه آسوده و خندانم . بخى المخففون . هست عزيز جهان آنكه سبكبار شد * هركه سبكبار نيست در همه‌جا خوار شد حركت از باتوم بارى صبح روز جمعه چهارم شهر ربيع الاول كه دويم جدى بود ، وارد باتوم شده و صبح يكشنبهء ششم بعد از هزار معطلى و زحمت از باتوم به كالسكه نشسته و روانه شديم . [ در ] باتوم ابدا برف يافت نمىشد و هوا سردى نداشت و همين‌كه شش استاسيون از باتوم گذشت در بعضى كوههاى دور و نزديك برف نمايان [ شد ] ولى هوا چندان سرد نبود . تا آنكه شش ساعت از شب گذشته كالسكه وارد استاسيون تفليس گشت ، كه از ساعت حركت از باتوم تا ورود به تفليس با معطلى در عرض راه به استاسيونها ، سيزده ساعت كشيد . و