گويند روز جنگ احد كمان‌داران لشكر به سردارى عبد اللّه بن جبير ، در حالتى كه به طمع غنيمت رفته بودند و لشكر مخالف از دره ريخته و حضرت رسول مجروح گشته ، و در اين محل نماز فرموده‌اند . اين مكان در غير وقت عبور حجاج كه نمىتوان آمد ، در اين فصل هم چهار عسكر پياده و چهار عسكر سواره همه روزه در اينجا متوقف‌اند كه حجاج را از سارقين حفظ كنند ، مع هذا باز اندكى كه غفلت شود اعراب سارق ، حجاج را مىكشند و مالشان را مىبرند . مسجد قبا و از امكنهء متبركه‌اى كه در مدينهء منوره و زيارتگاه است يكى مسجد قبا است كه آيهء مباركهء « لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى » « 6 » در شأن او نازل شده و نيم فرسخى مدينه در سمت جنوب شهر واقع است . و از مدينه تا آنجا غالبا باغستان و نخلستان است . و در وسط اين راه ، قلعهء قراولخانه‌ايست كه دو توپ و بيست سرباز در آنجاست . و اين مسجد قبا مسجد كوچكى است كه سقف ندارد و سه طرف آن خراب و يك طرف آن آباد است . و در نخلستان مسجد قبا چاهى است كه چاه ارش مىگويند ، و انگشتر حضرت ختمىمآب كه در دست عثمان بود در آن چاه افتاده و ديگر هرچه تجسس كردند پيدا نشد . مسجد فضيح و قريب به مسجد قبا ، در سمت جنوب مدينه مسجديست بىسقف كه بيست و هفت قدم طول و چهار قدم عرض ، و صحنى هم داشته كه ديوار دور او غالبا باقى است . اينجا را مسجد فضيح مىگويند . و پهلوى اين مسجد نيز نخلستان و باغ باصفائيست ، كه ملكى يكى از اشراف حسنى و شيعه است . و در اين باغ انار بسيار خوب شيرين و همه قسم سبزىآلات هست . و با شتر از چاه آب كشيده و مشروب مىكنند . و گفتند قريب به اين مسجد مشربهء ام ابراهيم است ، اما اين بنده نديدم كه تفصيل آن را بنگارم . امنيت شهر در مدينه و اطراف آن اغتشاش و بىنظمى است و همه قسم سرقت و قتل مىشود . و در شب تنها و بىحربه نمىتوان عبور كرد ، حتى از اهالى خود مدينه تنها و بىحربه شب جائى نمىروند . و در روز هم رفتن به قراء اطراف

--> ( 6 ) - سورهء توبه ، 9 ، قسمتى از آيهء 108 « لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى مِنْ أَوَّلِ . . . و اليه يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ » .