به مكهء معظمه مىآيند . اينها تبعهء امير افغانستان و قونسولى ندارند ، و محاكماتشان با قونسول انگليس است و چيزى از بابت تذكره نمىدهند . و مذهبشان حنفى و حنبلى و شافعى است و به ندرت شيعه هم دارند . و با حربه و متعصب در مذهب هستند . و در هذه السنه قريب سى صد نفر آمده بودند و اغلب از راه هندوستان آمده و به جده وارد شدند . حجاج بخارا و تركستان حجاج بخارا و تركستان همه ساله از يك هزار نفر الى دويست نفر مىآيند . بعضىشان در جزو تبعهء دولت روسند و برخى صاحبشان معين نيست . و از جانب دولت روس هم در مملكت حجاز كسى نيست . اينها مذهبشان غالبا حنفى و شافعى و به ندرت شيعه هم دارند . اين طايفه بسيار تنومند ، و كله‌هاى بزرگ ، و زردرو و كم‌مو و تندخو و بد خوراك و كثيف‌اند ، و خيلى ناخوش مىشوند و مىميرند . و در اين صفحات مشهور به تاتارند . و به ملاحظهء تبعيت بعضى به دولت روس ، خاوهء تمام آنها را دولت عثمانى از خود مىدهد ، و از آنها خاوه گرفته نمىشود . و در هذه السنه قريب هفت صد نفر آمده بودند و اغلب از راه اسلامبول آمده وارد جده مىشوند . حجاج قفقازيه حجاج قفقازيه همه ساله از شش صد نفر الى سى صد نفر به مكهء معظمه مىآيند . بعضى از اهل داغستان و از طايفهء چچن و لگزى هستند . و اين طايفه قوى هيكل و بلند قامت و ريش بلند ، و لباسشان شبيه به تركمانهاست ، و اصلا از مغول و مذهبا شافعىاند . و همهء آنها هميشه با حربه راه مىروند . و بعضى ديگر از اهالى گنجه و شماخى و بادكوبه و تفليس و شيروانند كه در جزو اهالى گرجستان محسوب مىشوند . اينها اغلب شيعه و به ندرت سنى هم دارند . و با اسباب تجمل [ و ] پول بسيار مىآيند . و همهء اينها تبعهء دولت روسند و خاوه هم نمىدهند . و در هذه السنه پانصد نفر بودند و همه از اسلامبول آمده و به جده و ينبع وارد خواهند شد . حجاج ايرانى حجاج ايرانى ، اينها همه ساله از هشت هزار الى هزار نفر به مكهء معظمه مىآيند و همگى رعيت دولت عليهء ايران و مذهبشان تشيع مگر قليلى كه از كردستان و بعضى بنادر فارس بيايند كه سنىاند . و از جانب دولت عليهء ايران در جده قونسول است ، گاهى هميشه متوقف جده است چنانچه سابقا احمد بيگ نامى سالها قونسول و متوقف در جده بود ، و گاهى موقتى است يعنى سه ماه قبل از ايام حج به جده مىآيد و دو ماه از حج گذشته مىرود . چنانچه در