كشتى جمع آمد كه دويست نفر ايرانى و باقى عثمانى و مصرى و بخارائى بودند . و محل نسوان در يك عرشهء مخصوصى بود كه اطراف را پرده كشيده بودند . و انبارها و گلخنها پر از جمعيت شده و خيلى شلوغ بود . و اسباب زيادى را كرايهء على حده نمىگرفتند ، اما در انبار زيرين مىبردند ، دامج و شكسته مىشد . و در اين واپور به وضع واپورهاى فرنگى بعضى سخت‌گيريها نمىكنند ، و همه كس همه چيز در همه جاى واپور مىپزد . و از قليان و سماوار و غيره منعى نيست . دو ساعت به غروب مانده واپور حركت كرد و بعد كسى آمد و بليتهاى واپور را كه به اشخاص داده بودند گرفت ، و قريب سى نفر كه بدون بليت و مخفيا آمده بودند خود را به تقلبات گريزاندند و كرايهء كشتى ندادند . و چند نفرى را هم كه فهميدند بىبليت‌اند به واسطهء فقر و بىاستطاعتى آنها متعرض نشدند . و اين واپور از واپورات خديويه و موسوم به واپور محله است . جز عملجات آتش‌خانه كه انگليسى هستند باقى عملجات همه مسلمان‌اند ، و بيشتر كثرت جمعيت واپور از اين بابت بود . و در نزديك به ايام حج هر واپورى كه از سويس به جده مىرود جمعيتش زياد و شلوغ « 23 » خواهد شد ، خاصه واپورهائى كه با كمپانيهاى اسلامبول قرار داده‌اند كه محمولين واپورات كمپانى را ببرند . راهنمائى زوار ايرانى پس بهتر اين است كه شخص از ايران قسمى حركت نمايد كه بيست و پنجم شهر رمضان [ در ] انزلى به دريا بنشيند و ده روزه به اسلامبول بيايد ، و پنجم شوال در اسلامبول مىرسد . و ده روز هم در اسلامبول توقف كند ، نيمهء شوال از اسلامبول در كشتى نشسته يك سر ، دوازده روزه به ينبع برود و در ينبع هم رؤساى جمالها حاضرند شتر و شقدف « 24 » گرفته و شش روزه به مدينهء طيبه رسيده ، تا بيست و پنجم شهر ذيقعده در مدينهء طيبه بماند ، آن وقت به اتفاق حجاج شامى روانهء مكهء معظمه شود . و روز ششم يا هفتم ذيحجة الحرام وارد مكه شود . بعد از فراغت از حج از خيال زيارت مدينهء منوره آسوده است ، هر طرف مىخواهد سبكبار مىرود . و اين وضع و ترتيب براى كسى است كه فقط مقصودش زيارت و صرفه و غبطه در مخارج باشد ، اما كسى كه ضمنا خيال سياحت هم دارد و در مقام صرفه و غبطه هم نيست ، [ بهتر است ] قبل از ماه رمضان به اسلامبول بيايد و ماه رمضان را هم اسلامبول باشد . از

--> ( 23 ) - اصل : همه‌جا « شلوق » ضبط شده است . ( 24 ) - نوعى هودج معمولى اهالى حجاز .