از باتوم به استانبول غروب روز يكشنبه بيستم شهر شوال اين بنده با بعضى از حجاج خراسانى و گيلانى و ترك آذربايجانى از باتوم در واپور موسوم به الكسندر دويم كه متعلق به كمپانى روسيه است ، نشستيم . اين واپور بسيار تميز و مبل آن پاكيزه بود . و كرايهء نمرهء سيم آن‌كه محل نشستن عامه است نه منات ، و كرايهء نمرهء دويم قمره ، دو مساوى اين نمرهء سيم است كه هيجده منات باشد ، و كرايهء نمرهء اول قمره ، سه مساوى نمرهء سيم كه بيست و هفت منات باشد . از باتوم الى اسلامبول شش صد و بيست و شش ميل عربى است كه با كشتى آتشى ميانه‌رو تجارتى ، شصت و هشت ساعت راه است ، كه هر ساعتى نه ميل مىرود كه سه فرسخ باشد ، باقى ديگر مال معطلى بندرات و لنگرگاهها و بغاز است . درياى سياه اين درياى سياه را به هر زبان درياى سياهش مىگويند : عربها بحر اسودش مىگويند ، يونانيان بونطمس گفته ، تركها قره‌دنيزش « 1 » خوانند ، و به زبان فرانسه مرنوارش گويند . و فرنگان او را اين قسم تحديد كرده‌اند : در شمال محدود است به روسيهء اروپا ، و در شمال شرقى به جبال قفقاز ، و در جنوب به آسياى صغير ، و در مغرب به عثمانى اروپا . و طول اين بحر از شمال غربى تا جنوب شرقى يك صد و چهل فرسنگ است ، و عرضش مختلف است : از نود و سه فرسنگ الى پنجاه فرسنگ است . و منتها عمق آن هزار و پنجاه قلاج است . و على الظاهر آبش سياه مىنمايد ، اما در ظرف كه بريزى سياهى ندارد . و به واسطهء رودخانه‌هاى بسيارى كه داخل

--> ( 1 ) - اصل : قره دنكيز .