حسنعلى خان افشار

61

سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )

كعبىها برپايهء گزارش‌هاى موجود « 1 » ، تيره‌اى از بنى خفاجه هستند كه قرن‌ها پيش از اسلام به نزديك‌هاى بصره مهاجرت مىكنند ، سپس در روزگار شاه عباس وارد خاك ايران مىشوند و در قپان ، كنار رودخانهء بهمن‌شير جا مىگيرند . آنها تا پيش از آمدن به ايران سنى بودند و در برخورد با واليان مشعشعى به تشيع روىآوردند . در دورهء افشاريه شيخ سلمان نامى رياست ايشان را در دست داشت . او در نيرومند ساختن كعبىها و گسترش قلمروشان بسيار كوشش كرد و با مرگ نادر آنها را به‌سوى دورق گسيل داشت . شيخ سلمان توانست دورق را از دست حكمران افشارى به‌درآورد و در آنجا شهر فلاحيه را بنيان نهد . كعبىها كه همواره مورد تازش واليان هويزه قرار مىگرفتند با اردوكشى كريم خان به خوزستان و پايان بخشيدن به اقتدار دودمان مشعشعى ، فرصت بيش‌ترى براى رشد و بالندگى پيدا كردند ، اگرچه آنها خود نيز مورد خشم كريم‌خان بودند . محمد على ميرزا دولتشاه نخستين حاكم قاجارى است كه به سرزمين آنها اردوكشى كرد و تا اردوكشى معتمد به خوزستان شيخ فلاحيه خراجگزار حاكم فارس به شمار مىآمد . دورهء شكوه قدرت كعبىها ، روزگار حكمرانى شيخ ثامرخان است كه به روزگار محمد شاه ، چون شاهكى مستقل در جنوب خوزستان حكومت مىكرد ؛ ازاين‌رو مورد توجه انگليسىها قرار گرفت . از آنجا كه هنگام اردوكشى محمد شاه به هرات فعاليت‌هاى لايارد در جنوب خوزستان بالا گرفت ، دولت مركزى معتمد الدوله را به خوزستان فرستاد ؛ او نيز پس از دستگيرى محمد تقى خان بختيارى ، فلاحيه را تصرف كرد و با فرارى ساختن شيخ ثامر خان به كويت ، به قدرت كعبىها در خوزستان پايان داد . پس از سركوبى شيخ ثامر خان ، ميان شيخ‌هاى كعبى بر سر رياست ستيز پديد آمد . كسروى كه تاريخ دومان كعبى را در اختيار داشته ، مىنويسد : نخستين شيخ فلاحيه پس از شيخ ثامرخان ، شيخ فارس پسر شيخ غيث بود كه

--> ( 1 ) . نك : كسروى ، تاريخ پانصدساله خوزستان ، ص ص 130 - 159 ؛ مشير الدوله ، رساله سرحديه ، ص ص 52 - 58 ؛ لايارد . . . ، سيرى در قلمرو بختيارى ، ص ص 81 - 91 ؛ سپهر ، ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص ص 117 - 123 ؛ - Loftus , Travels and . . . , pp . 283 - 286 .