باقى نيست « 1 » . همزمان گزارشگر ديگرى از اوضاع هويزه چنين گزارش مىدهد : شهر حويزه در اثر شيوع بيمارى طاعون تلفات سنگينى متحمل شد . اين شهر شاهد حوادث گوناگونى است چندين بار ويران و خالى از سكنه شد [ با تغيير مسير رودخانه ، مردم حويزه ] به ديگر قبايل همسايه . . . پيوستند و در سواحل و كنار كانال‌ها و نهرهاى متعددى كه اخيرا از كرخه به وجود آمده بود ، مسكن گزيدند و فعلا در حدود پانصد خانوار در شهر حويزه زندگى مىكنند « 2 » . مولى فرج الله پس از آزادى از زندان تهران و انتخاب شدن به حكومت خوزستان به حاجى ميرزا آقاسى تعهد بازسازى سد نهر هاشم را كرد ، اما با كشته‌شدنش به دست افراد قبيله‌اش ، در انجام آن موفق نشد . خانلر ميرزا كار او را دنبال كرد و سد ناصرى را ساخت كه على رغم تبليغات گسترده‌اى كه داشت « 3 » چندان استوار نبود و بار ديگر در دورهء ناصر الدين شاه مسئلهء آن مطرح شد « 4 » . 66 . عمارت ، ارگ يا حاكم نشين دزفول بر روى تپه‌اى قرار داشته است كه امروز شهردارى و فرماندارى را بر روى آن ساخته‌اند : شمال غربى پل جديد ، پشت پارك ساحلى شرقى . آن را محمد على ميرزا دولتشاه ساخته بود و دوبد كه از آن ديدن كرده است ، مىنويسد : در فاصلهء كوتاهى از پل [ قديم ] عمارت منزوى محمد على ميرزا حاكم متوفاى كرمانشاه قرار دارد . اين ساختمان دو اشكوبه داراى معمارى جديد و برج كوچك و ايوان‌هايى است كه از آنجا مىتوان از جانب ديگر رودخانه ، شهر و امامزاده شاه روبن را در منتهى اليه شمال دزفول به وضوح ديد « 5 » . چريكف نيز از آن ياد كرده است « 6 » و به گفتهء سالمندان دزفول تا پايان جنگ جهانى دوم پابرجا بود و انگليس‌ها آن را اردوگاه خود ساخته بودند .

--> ( 1 ) . مشير الدوله ، ميرزا جعفر خان ، رسالهء سرحديه ، ص 89 . ( 2 ) . لايارد . . . ، سيرى در قلمرو بختيارى ، ص ص 77 - 80 . ( 3 ) . نك : روزنامه وقايع اتفاقيه ، نمرهء 46 ، ص 4 . ( 4 ) . نك : نجم الملك ، عبد الغفار ، سفرنامه خوزستان ، تمام كتاب . ( 5 ) . دوبد ، سفرنامه لرستان و خوزستان ، ص 372 . ( 6 ) . چريكف ، سياحتنامهء مسيو چريكف ، ص 34 .