حسنعلى خان افشار

170

سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )

مركز حكومت خود ساخت و تا پايان عمر ( 1262 ق . ) آنجا بود « 1 » . ميان او و حاجى ميرزا آقاسى دشمنى شد . ازاين‌رو در تحريك الله قلى خان ايلخانى بسيار كوشش كرد « 2 » . 5 . زادگاه كلينى معروف و از آبادىهاى دهستان حسن‌آباد بخش فشاپويه شهرستان رى مىباشد كه در سال 1365 ، 98 خانوار و 471 نفر جمعيت داشته است « 3 » . 6 . از منزلگاه‌هاى ميان تهران - قم بوده است . نام آن از نام پل درازى كه يك دلاك بر روى رودخانه آنجا بسته بود ، گرفته شده است . چنين كه برمىآيد تا آغاز قاجاريه تنها پل و منزلگاه كوچكى بوده است اما در روزگار آقا محمد خان به آن توجه شد و كاروانسرايى براى آرامش شبانهء مسافران ساختند كه در بيش‌تر نوشته‌هاى دورهء قاجاريه به نام آن برمىخوريم « 4 » . 7 . دربارهء پيدايش اين درياچه و كاروانسراى آن اختلاف نظر هست . از جمله گفته‌اند : اصل حوض سلطان را يكى از خليفه سلطانهاى عصر شاه عباس احداث نموده ، قنات جارى و رباط بنيان كرده است . و رباط جديد حوض سلطان از ثلث مرحوم خسرو خان والى گرجستان ساخته شده « 5 » . با اين وجود برخى ديگر نوشته‌اند : اين درياچه از مستحدثات آقا ابراهيم امين السلطان است بدين معنى كه او دهى چند از قبيل قلعهء محمد على خان و على آباد و كوشك و منظريه را خريد و براى آبادى آنها دستور داد رودخانهء شور را شكستند و در نتيجه آب اين زمين را كه جادهء سابق طهران قم بود فراگرفت و در اندك مدتى درياچه‌اى تشكيل شد « 6 » . كنت دوگوبينو نيز از اين محل ديدار كرده است و آن را چنين توصيف مىكند : در حوض سلطان جز يك كاروانسراى ويرانه يك چاپارخانه و يك چاه بزرگ ، زير نوعى هرم ، هيچ چيز وجود ندارد ؛ نه يك بوته علف ، فقط گل خشكيده و

--> ( 1 ) . سردار ظفر ، خسرو خان ، يادداشت‌ها و خاطرات سردار ظفر بختيارى ، ص 12 . ( 2 ) . نك : مقدمه ، ص 22 . ( 3 ) . مركز آمار ايران ، نتايج تفصيلى سرشمارى 1365 ، فرهنگ آبادىهاى كشور ( رى ) ، ص . 18 . ( 4 ) . نك : نائينى ( صفاءالسلطنه ) ، ميرزا على خان ، گزارش كوير ( تحفة الفقراء ) ، ص 94 ؛ فووريه ، سه سال در ايران ، ص 258 ؛ گوبينو ، كنت ، سه سال در آسيا ( 1858 - 1855 ) ، ص 245 . ( 5 ) . نائينى ( صفاء السلطنه ) ، ميرزا على خان ، گزارش كوير ( تحفة الفقراء ) ، ص ص 94 - 95 . ( 6 ) . مجله يغما ، سال 10 ، ش 8 ، ص 362 .