است و به يادبود اين قدمت دراز صليبى را كه از دو ساقه‌ى مو تشكيل يافته و اثر متبركى است از نيناى مقدس « 1 » ، يكى از قديسان و مروجان مذهبى قفقاز ، با دقت و مراقبت تمام نگهدارى مىكنند . اين كليسا ، همچنين كليساى پتگن « 2 » نزديك خرابه‌هاى قصر روستوم « 3 » و معبد داويد قديس « 4 » كه با شكوه خاصى در وسط دامنه‌ى كوهى كه بر شهر مسلط است ، قرار دارد . همه‌ى اين بناها با كمى تغيير و اصلاح به سبك معمارى بيزانسى ساخته شده‌اند و مانند تمامى كليساهاى ارمنى و گرجى گنبدشان به جاى آنكه انحنايى داشته و به صورت مدور باشد ، به شكل مخروط كشيده و باريك شده‌يى درآمده است . در قسمت كرانه‌ى سمت راست رود كر در آن سوى محلات آسيايى و درست روبروى كليساى متكى « 5 » و قلعه‌ى روسى ، دژى ايرانى به نام نارين قلعه « 6 » يا به عبارت صحيح‌تر خرابه‌هاى آن‌كه بر شهر تسلط كامل دارد ، ديده مىشود . در دامنه‌ى كوهى كه شهر را در آغوش گرفته است نيز باغ كوچك گياه‌شناسى با چندين كوره راه پر پيچ و خم و پر سايه قرار دارد . اما ميان سبزىهاى تر و تازه و جويبارهاى آبشار مانند داخل اين باغ با مسيلى كه آب پر جنب‌وجوش آن از چشمه‌هاى آب گرم سرچشمه مىگيرد و همچنين با منظره‌ى غم‌انگيز گورستان مسلمانان كه سراسر پر از سنگ قبر و گنبد و چارتاق‌هايى خاكسترى رنگ شبيه به مقبره‌هاى الجزاير است و در طرف ديگر مسيل و در دامنه‌ى تپه‌ى خشك و لم يزرعى احداث شده ، تباين و ناهماهنگى آشكارى مشهود است . از بالاى خرابه‌هاى دژ نارين قلعه با يك نگاه سرتاسر دره‌ى رود كر و شهر تفليس ، باغ‌ها و كوچه باغ‌هايش ، پل‌هايش ، كليساهايش ، بازارهايش ، مسجدهايش حتى چشم‌انداز بسيار تماشايى قله‌ى باشكوه كوه كازبك كه برف و يخچال‌هاى طبيعى آن از دور ، از وراى سايه‌هاى تيره و تار كوهستان‌هاى مه‌آلود درخشش خاصى دارند ، به خوبى ديده مىشود .

--> ( 1 ) . Sainte Nina ( 2 ) . Pethgain ( 3 ) . Rustom : با نام رستم قهرمان باستانى ايران كه در صفحات بعد در همين كتاب نيز آمده است ، اشتباه نشود . روستوم [ 1867 - 1919 ] يكى از مبارزان معروف ارمنى و بنيادگذار حزب داشناك كه مقارن با سفر نويسنده به تفليس در آن شهر چاپخانه‌يى داير كرده و كتاب‌ها و مقالات چاپ مىكرد و بعدها به ايران آمده و در صف مبارزان انقلاب مشروطيت ايران جنگيده است ، نام خود را از همان روستوم صاحب آن قصر گرفته است . م . ( 4 ) . Saint - David : در تفليس اين معبد به اسم شيخ صنعان نيز معروف است . م . ( 5 ) . Metheki ( 6 ) . Naraklea : احتمال داده مىشود اسم صحيح آن نارين قلعه باشد . م .