پرورش ، ترقىخواه ، با گذشت و جوانمرد . از روزى كه بر اريكه‌ى سلطنت تكيه زده سلسله اصلاحاتى را كه همه در مسير نفع عموم طبقات ايرانى است ، آغاز كرده است . وى دشمن علنى تعصب مذهبى است و طى دو بازديد از اروپا علىرغم پيشداورىهاى مردم و مخالفت روحانيان علاقه‌ى خود را به آگاهى يافتن از رمز پيشرفت سريع كشورهاى اروپايى ، به ثبوت رسانيده است . اگر او در راه مبارزه و پيكار با امپراتورى انگلستان ، با شكست مواجه شد ، ولى در مقابل توانسته است خوانين خيوه و بخارا ، امام مسقط ، خان سالار « 1 » و حتى آشوبگران افغان را منكوب كند و همه را سر جاى خود بنشاند . در اثر تشويق و ترغيب شخص شاه بود كه افكار و اختراعات اروپايى به ايران راه يافت و در اين كشور ريشه گرفت . همچنين ايجاد مدرسه‌هاى متعدد ، تعمير و اصلاح مجدد خطوط پستى ، بهسازى جاده‌ها ، توسعه‌ى شبكه‌هاى آبيارى ، تأسيس تلگراف ، تجديد سازمان ارتش ، امنيت ( البته نسبى ) جاده‌هاى بزرگ اصلى و گسترش روابط تجارى و سياسى با دول اروپا ، همه يادگار دوران پادشاهى او است . گاهى نيات خيرخواهانه‌ى شاه به وسيله‌ى اشخاصى كه طرفدار سوء استفاده يا اسير جمود فكرى هستند ، خنثى گرديده است ؛ نياتى كه هميشه از علاقه به رفاه و آسايش عمومى

--> - ولينعمت خود سنگ تمام بگذارند . توده مردم نيز در آن دوران سياه استبداد از ترس جان خود غير از اين اظهارنظرى نمىتوانستند كرد . 2 - به اعتقاد بسيارى از صاحب‌نظران ناصر الدين شاه فى الواقع شاه اصلاح‌طلب و ترقىخواهى بوده است و دلش مىخواست كارهاى تازه‌يى در كشور انجام شود ، متأسفانه نفوذ بيش از حد ديگران مانع تحقق آمال باطنى وى گرديد . 3 - كارهاى بزرگ و ريشه‌دارى كه به دست اميركبير آغاز شده بود از قبيل تأسيس دار الفنون ، چاپ و نشر روزنامه و كتاب ، نوسازى راه‌ها ، تشكيل واحدهاى نظام به سبك جديد ، اصلاح روش‌هاى ادارى و مالى ، ايجاد امنيت در كشور و اصلاحات ديگرى كه دنباله‌ى آنها را ميرزا حسين‌خان سپهسالار - كه به نوبه خود يكى از رجال بزرگ و ترقىخواه و روشنفكر آن عصر بود - ادامه داده و ساير مظاهر تمدن ، تأسيس پست و تلگراف ، طرح احداث راه‌آهن و كارهاى تازه‌ى ديگر همه در زمان ناصر الدين شاه انجام گرفته است . ازاين‌رو يك سياح خارجى حق دارد همه‌ى اين تحولات و تغييرات را به حساب وى بگذارد . گذشته از همه‌ى اينها هر شخصيت تاريخى بايد با توجه به شرايط و اوضاع و احوال زمان خود ارزيابى شود ، نه با معيارهاى زمان حاضر . م . ( 1 ) . محمد حسن‌خان سالار پسر اللهيارخان آصف الدوله كسى است كه به تحريك انگليسىها در خراسان قيام و فتنه‌ى معروف به فتنه‌ى سالار را به پا نمود و حاج ميرزا عبد الله خويى نايب التوليه‌ى آستان قدس و جد خاندان شهيدى [ خوى ] را كه حاضر نشده بود منابع مالى آن آستانه را در اختيار وى بگذارد ، به وضع فجيعى به قتل رسانيد . م .