ارنست اورسل ( مترجم : على اصغر سعيدى )
313
سفرنامه قفقاز و ايران ( فارسى )
مازندران گاهى ديده شده است ولى نسل شيرهاى بىيال فارس تقريبا از بين رفته . در ميان حيوانات اهلى ، اسبهاى خراسان ، كردستان و مخصوصا تركستان خيلى معروفند . شترهاى خراسان نيز به اندازهى سه برابر شترهاى معمولى بار مىبرند ، سرعتشان نيز فوق العاده است ولى به پاى سرعت جمازههاى معروف سيستان نمىرسد . در بعضى از فصول سال سگماهى يا اوزون بورون در نزديكى كرانه جنوبى درياى خزر خيلى زياد يافت مىشود . به اين جهت تمامى شيلات شمالى را به روسها اجاره دادهاند تا از اين ماهىها براى استخراج خاويار استفاده كنند . ماهى قزلآلا و آزاد ماهى را نيز به مقدار فراوان از رودخانههاى مازندران و رودخانههاى كوههاى مجاور آن مىتوان گرفت . در قناتهاى زيرزمينى يك نوع ماهى ريشدار كورى زندگى مىكند ، اگرچه گوشتش خوردنى است ولى زياد مطبوع و مورد پسند نيست . در سرآغاز تاريخ ، دو قوم يكى تورانىها يا مادها ، ديگر آريايىها يا پارسها در ايران ساكن شدند . اين دوگانگى قديمى از لحاظ ريشهى قومى تا به امروز ادامه دارد : مردم شمال را جمعيتى از ريشهى ترك [ زبان ] ها تشكيل مىدهند و در جنوب عنصر پارسى فارسها غلبه دارد . ولى هر دو به وسيلهى يك دين مشترك - كه با ساير فرق اسلامى فرقهايى دارد - به هم گره خورده و يك ملت واحد به نام ملت ايران را تشكيل دادهاند . شاه فعلى كه از دودمان قاجار است ، تبار ترك دارد « 1 » . كمى پيش زبان تركى ، زبان دربارى ايران بود و در ارتش نيز بيشتر از تبار ترك [ زبان ] سربازگيرى مىشود . فوجهايى كه در پادگان فارسى به خصوص در شهر ناآرام شيراز مستقر هستند ، همهى افرادشان از آذربايجانىها تشكيل شدهاند . تركهاى تاتار در ايران خصيصهى ملى خود را حفظ كردهاند . جسارت و صداقتشان از فارسها بيشتر ، ولى هوش و فراستشان از آنها كمتر است . اين را هم نبايد ناگفته گذاشت كه ايرانىهاى امروز نمايندهى نژاد خالص ايران باستان نيستند . فتوحات اعراب و حملات مغول خون سامى و تورانى را در رگهاى آنها وارد كرده است . زردشتىها كه
--> ( 1 ) . درست است كه ريشهى اصلى دودمان قاجار به يكى از طوايف قزلباش ترك و حتى بنا به روايتى به شخصى به نام قاجار نويان از رؤساى ايل جلاير مغول مىرسد اما اولا افراد اين خاندان ساليان درازى است كه از ايرانيان اسم و رسمدار و در مجموع علاقهمند به اين آب و خاك به شمار مىروند و ثانيا آذربايجان سرزمين اصلى و در واقع مهد مادها است و در آريايى الاصل بودن مادها هم جاى كوچكترين شبهه و ترديد نيست . م .