ارنست اورسل ( مترجم : على اصغر سعيدى )
270
سفرنامه قفقاز و ايران ( فارسى )
راه يافتن به داخل خانهى ايرانى به اين سادگىها ميسر نيست . « ديوار زندگى خصوصى » جملهيى نيست كه از لحاظ معانى و بيان به حساب يك استعارهى ساده يا صنعت بديع گذاشته شود ، بلكه يك ديوار واقعى است با آجر و سنگ كه در آن بهندرت به روى اروپاييان گشوده مىشود . رعايت حريم چهار ديوارى به حدى معتبر است كه قانون رسما به هيچكس اجازه نمىدهد ساختمان خانه خود را آنقدر بالا ببرد كه از آنجا باغچهى خانهى همسايه ديده شود ؛ به اين جهت خانهها در تهران فقط از يك طبقه تشكيل مىشود و ساختمان دو طبقه خيلى كم است . اين مقررات حقوقى كه دربارهى محل سكونت اروپاييان نيز قابل اجرا است ، مدت چند سال منازعه و دعواى خندهدارى به وجود آورد كه طرف دعوا آقاى تامسون « 1 » ، سفير عليا حضرت ملكهى بريتانياى كبير ، هم هزينهى زيادى متحمل شد و هم عمل او مدتها وسيلهى شوخى و تفريح دربارىها و بازارىها و خلاصه كليهى اهل شهر بود . شرح قضيه اين است كه اين ديپلمات كه سفارتخانهاش دور از مركز شهر است ، يك روز خبردار مىشود همكار ترك « 2 » او مىخواهد يك طبقه بر ساختمان سفارتخانهى خود كه در صد و پنجاه مترى سفارتخانه انگليس واقع است ، اضافه كند . اين كار سادهى بنايى در نظر سفير جوشى و زودخشم انگلستان توطئهيى وحشتناك عليه شئونات شخص او و كشور متبوعش تلقى مىگردد و نمىتواند چشم روى هم بگذارد . بلافاصله شكايت بلند بالايى به مضمون زير به مشير الدوله ارسال مىدارد : چقدر زننده و شرمآور است كه از سفارت تركيه اعضاى سفارت بتوانند گردش خانمهاى انگليسى را در باغ سفارت ديد بزنند ؛ گذشته از اين ، براى عثمانىها خيلى ساده خواهد بود كه با چشمان نامحرم خود ادارات مختلف ما را زير نظر بگيرند و از اسرار سياسى ما كه آنها را در دفترها و قفسههاى بايگانى نهفتهايم ، اطلاع حاصل كنند . راويان بىطرف چنين حكايت مىكنند كه بعد از رسيدن اين نامهى عجيب ، وزير ايرانى كه آدم خوش مشرب و صاحبدلى بود ، ابتدا تصور مىكند كه سفير خيال سربهسر گذاشتن با او را دارد ، و نامه را بيشتر به عنوان يك شوخى تلقى مىكند تا يك نامه
--> ( 1 ) . Thomson : سررونالد فرگوس تامس . براى اطلاع بيشتر ر . ك : ديپلماتها و كنسولهاى ايران و انگليس . لويى رابينو ، ترجمه و تأليف غلامحسين ميرزا صالح ، نشر تاريخ ايران . 1363 . م . ( 2 ) . همانطور كه قبلا توضيح داده شده است ، در آن زمان فخرى بيك سفير دولت عثمانى در ايران بود . م .