ارنست اورسل ( مترجم : على اصغر سعيدى )
264
سفرنامه قفقاز و ايران ( فارسى )
تصاوير گل و شاخ و برگ را روى آن كنده و با رنگهاى سبز و طلايى اين نقوش برجسته را مشخصتر و چشمگيرتر كردهاند . ديوارهاى اتاقها نيز پر از تابلوهاى كوچكى از مناظر و تصاوير زنان اروپايى و ايرانى است و دور همهى آنها با آيينهكارى قاب گرفته شده است . در اين اتاقها همچنين عكسهاى تمام قد امپراتور اتريش ، تزار [ روس ] و شاه ديده مىشود . البته تصوير امپراتور اتريش كار باارزشى است . بعد از تماشاى ستايشانگيز شمس العماره كه چندينبار با تكرار كلمات « خيلى خوب ! » احساس شخصى خود را دربارهى شكوه و زيبايى كمنظير آن ابزار نموديم ، از راهرويى كه بالاى سردر آن پيروزى رستم را بر ديو سفيد در اندازهى بزرگ نقاشى كردهاند ، ارگ را ترك گفتيم ، ولى باز هم قسمتهايى از كاخ مانده بود كه ما آنها را نديديم ، مثلا اندرون كه گمان نمىكنم تا به حال پاى هيچ اروپايى به داخل آن باز شده باشد . مدرسهى شاه در همان سال جلوس ناصر الدين شاه به تخت سلطنت احداث گرديد « 1 » ، ايرانىها با آب و تاب تمام به آنجا دار الفنون مىگويند . پنجرهى كلاسها به باغ زيبايى باز مىشود . مدرسه داراى يك اتاق مخصوص براى مبانى علم فيزيك و يك كتابخانه با تعداد نسبتا زيادى كتابهاى اروپايى است . تالار نمايش آن منحصرا براى اجراى كنسرت اختصاص دارد . در چند ماه اول تأسيس دار الفنون علاقهمندان اروپايى و ايرانى چند نمايشنامهى فرانسوى و حتى ايرانى را در اين سالن روى صحنه آوردند ولى متأسفانه اين بدعت جديد و زير پا گذاشتن آداب و سنن قديمى به روحانيان سخت گران آمد و بر اثر اقدامات آنان اجراى نمايش موقوف و آيندهى اين هنر با خطر جدى مواجه گرديد . درسهاى مقدماتى دار الفنون عبارت است از آموزش زبانهاى فارسى ، تركى و عربى و در كلاسهاى بالاتر هندسه و جبر ، استخراج معادن ، جغرافى ، پزشكى اروپايى و ايرانى ، فنون اردوكشى و نحوهى نشانهگيرى با توپ . هر شاگردى موظف است از زبانهاى خارجه ، يعنى انگليسى ، فرانسه ، آلمانى يا روسى يكى را ياد بگيرد ، ولى درس
--> ( 1 ) . سنگ بناى دار الفنون - كه از يادگارهاى ارزنده اميركبير است - در اوايل 1266 ه ق در زمينى واقع در شمال شرقى ارگ سلطنتى كه پيش از آن سربازخانه بود ، نهاده شده ، درحالىكه « ناصر الدين ميرزا روز يكشنبه هجدهم شوال 1264 سلطنت خود را در تبريز اعلام نموده و شب شنبه 22 ذيقعده همان سال در تهران به تخت سلطنت نشسته است . » اميركبير و ايران . دكتر فريدون آدميت ، ص ص 192 ، 193 ، 197 ، 347 ، تا 361 . بنابراين نويسنده كتاب درباره تاريخ تأسيس دار الفنون دو سال دچار اشتباه شده است . م .