اسب - بلكه با پاى پياده راه افتاديم . تقريبا در مركز شهر يك ميدان وسيع به شكل مستطيل ميان ديوار خارجى ارگ و ديوارهاى قورخانه واقع است به نام ميدان توپخانه كه شش خيابان اصلى شهر با پاسگاه‌هاى زياد پياده نظام به آن ميدان منتهى مىشود . در اين شهر انسان به هر سويى كه بخواهد برود ، ميدان توپخانه نقطه‌ى عزيمت سر راست و بسيار مناسبى است . در وسط ميدان چند درخت تنومند روى حوض بزرگى سايه انداخته و در چهار گوشه‌ى اين حوض چهار فروند توپ كه شاه عباس آنها را از پرتغالىها در هرمز گرفته بوده است گذاشته‌اند . دور ميدان ديوارهايى كشيده و روى ديوارها را با رنگ‌هاى سرخ و سبز نقاشى كرده‌اند ، ضمنا با گچ‌برى نيز تصاوير گلوله‌ها و سربازان مسلح را مجسم نموده‌اند . دو يا سه سال پيش مىشد از زير يكى از اين تاق‌هاى اطراف ميدان آتش طلايى يا نقره‌يى رنگ گلوله‌هاى توپ را تماشا كرد ولى امروزه اين گلوله‌هاى روشنىبخش جاى خود را به جاچراغىهاى چدنى بىظرافتى داده است . زيرا اين ميدان و چند خيابان مجاور ديگر چندى است كه با چراغ گاز روشن مىشود . حتى اين ميدان دو جا چراغى باشكوه نيز دارد كه تهرانىها خيلى به آن مىبالند ولى به قول آنهايى كه هميشه نفوس بد مىزنند ، كسى روشن شدن آن چراغ‌ها را با چشم نديده است . اين دو جا چراغى را درست روبه‌روى دروازه‌ى خيابان الماسيه ، خيابان وسيعى كه به ارگ مىرود ، نصب كرده‌اند . دروازه‌ى توپخانه و دروازه‌ى ناصر الدين - كه مدخل خيابان شمس العماره و موازى با خيابان الماسيه است - دو نمونه‌ى بسيار زيبا از معمارى جديد ايران به شمار مىرود . اين دروازه‌ها مركب از سه تاق مرتفع است كه در بالاى آنها مناره‌هاى باريك و كشيده‌يى قرار دارد . تزيينات خارجى بنا عبارت است از تصاوير گل‌ها ، ميوه‌ها ، سربازان ، سواركاران ، حيوانات كه با رنگ‌هاى بسيار تند در زمينه‌ى سفيد نقاشى شده است . اين‌گونه تزيين ضمن اينكه گواه بارزى از افول هنر كاشىكارى ايرانى است ، ولى در عين حال چشم‌انداز عجيب و بديع اين ميدان را - كه شلوغ‌ترين ميدان پايتخت است - در چشم تماشاگر عادى ، ديدنىتر جلوه مىدهد . كاروان‌هاى طويلى مركب از قاطرها و شترها - كه از نقاط مختلف آسيا مىآيند - از ميان جمعيت انبوهى كه در اين ميدان با عجله در رفت و آمدند ، جايى براى خود باز مىكنند و به راه خود ادامه مىدهند . مردهاى لاغر اندام سرتاپاى خود را در جامه‌هاى