ارنست اورسل ( مترجم : على اصغر سعيدى )
150
سفرنامه قفقاز و ايران ( فارسى )
به كارخانههاى بدبو و تعفنانگيز چورنى - گرود بسيار ترجيح دارد . در گذشته اين شهر در ميان ديوارهاى بزرگى محصور بوده كه در حال حاضر قسمت اعظم آنها خراب شده و از ميان رفته است . از آثار باقى مانده از برج و باروى سابق و چند دروازهيى كه بر بالاى آن سلاحهاى ايرانى گذاشتهاند ، پيدا است كه اين استحكامات منظره بسيار بديعى داشته و از ميان رفتن آنها واقعا مايهى تأسف است . قلعهى دختر « 1 » قسمتى از اين محوطهى محصور بوده است . شكل قلعه به صورت بيضى درازى است و به ديوار كاملى منتهى مىشود . در حال حاضر از اين قلعه به عنوان پايگاه فانوس دريايى استفاده مىشود . اينكه به دست چه كسى و در چه تاريخى اين بنا ساخته شده ، هيچكس نمىداند . احتمال دارد اين قلعهى غولآسا محل ديدهبانى ساكنان شهر براى مراقبت از نزديك شدن دزدان دريايى تركمن بوده است . صرفنظر از علت واقعى بناى اين قلعه ، مردم افسانهيى را كه در يكى از قطعات الكساندردوما ، توسط اين نويسنده جعل شده است و دهان به دهان مىگردد ، به عنوان يك واقعيت تاريخى براى همه تعريف مىكنند . كمى دور تر از اين قلعهى معروف ، در ميدانى كه هنوز هم چند قبر تاتار در آنجا ديده مىشود ، بناى يادبودى به افتخار ژنرال سيسيانوف « 2 » فاتح شروان ساخته شده است . ژنرال نام برده در يك جلسهى مذاكره كه به اصطلاح براى تنظيم شرايط تسليم شهر دعوت شده بود ، به دست آخرين خان به نامردى به قتل رسيده است . تصوير يك خنجر و يك تپانچه به نشانهى اين سوء قصد بر سنگهاى بالاى بنا حكاكى شده است . بازارها نزديك بالاحصار واقع شدهاند . بازار ارمنيان مركب از كوچههاى عريض متعدد با مغازههاى نسبتا پر مشترى در دو سوى كوچهها است ، ولى خصوصيات قابل تعريفى ندارد . اما بازار ايرانيان چنين نيست . اين بازار عبارت از راستههاى دراز تنگ و پر
--> ( 1 ) . La Tour de la Jeune Fille : نام اين بنا به زبان محلى قزقالاسى است . تمامى بناهاى باستانى كه تركيبى از نام دختر روى آنها گذاشته شده است ، گويا همگى با آناهيتا و يا ناهيد ، خداى آب و زيبايى ارتباط دارند . در اين زمينه كتاب خاتون هفت قلعه ، نوشته استاد باستانى پاريزى از جملهى كتابهاى خواندنى است . م . ( 2 ) . Titianof : سيسيانوف كه در بين مردم عادى ايران به نام اشپختر معروف است ، در زمان سلطنت فتحعلىشاه قاجار از طرف دولت روسيه تزارى به حكمرانى قفقاز منصوب شد و بعد از گرفتن گنجه و آرام ساختن ايروان و قراباغ به سال 1220 ه ق در باكو به قتل رسيد . عدهيى از عوام خوشباور بنا به نوشتهى پارهيى از مورخان دورهى قاجار قتل او را از آثار چلهنشينى حاجى ميرزا محمد اخبارى نيشابورى مىدانند . م .