ارنست اورسل ( مترجم : على اصغر سعيدى )
119
سفرنامه قفقاز و ايران ( فارسى )
جرم رفتار دور از ادب و نزاكت خود به مجازات مىرسد : يك روز ناگهان همه ديدند كه تيرداد به خوك تبديل شده است . بهت و سرگردانى سرتاسر دربار را فرامىگيرد . ناچار پادشاه را كه هيچ انديشه و آرزويى جز خوردن بلوط و سير كردن شكمش نداشت ، در خوكدان مجللى رها مىكنند تا زندگى جديد را در آخور شاهانهيى كه منحصرا براى او ساخته بودند و غلت زدن در لجنزار اختصاصى بگذراند . بعد از اين پيشامد فضاحتبار ، سروش غيبى به گوش خواهر شاه مىرساند كه برادرش تيرداد علاوه بر عياشى و هرزگى ، بىدين نيز بوده است و مدت بيست سال است كه بيچاره گرگوريوس قديس را به جرم دعوت مردم به دين مسيحيت به چاه انداخته و زندانى كرده است . خواهر به مجرد شنيدن اين پيغام دست به كار مىشود و قديس را از چاه بيرون مىآورد . مرد روحانى مقدس تا از آن زندان ناجور نجات مىيابد با پاشيدن چند قطره آب مقدس به روى تيرداد او را دوباره به صورت اوليهاش برمىگرداند . شاه ستمگر اين بار بدون درنگ به دين جديد ايمان مىآورد و حتى يكى از معتقدان پروپاقرص آن مىگردد . با گرايش او به مسيحيت ، تمامى مردم - كه به دين ملوك خود بودند - دين جديد را مىپذيرند ، و قديس گرگوريوس به مقام اسقف بزرگ سراسر ارمنستان انتخاب مىگردد و دستور مىدهد كليساى اچميادزين را كه به معناى « تنها فرزند نازل شده از آسمان » است و محل آن را حضرت عيسى شخصا به او نشان داده بود ، بسازند . دير كه آخرين اثر آيات و معجزات است از خارج به صورت دژى تسخيرناپذير درآمده و دور آن را ديوار بلندى متكى به چندين برج فراگرفته كه البته در زمانهاى گذشته اين همه محكمكارى بىدليل نبوده است ؛ زيرا چندين بار دستهيى از كردها به هواى دستبردزدن به موجودى كليسا آنجا را مورد حمله و محاصره قرار داده بودند . بناى كليسا به سبك معمارى خاص بيزانسى است ، البته به جز گنبد آنكه به شكل مخروط بلندى درآمده است . بالاى پنجرهها لوحههاى سنگىيى نصب شده كه مزين به تصوير قديسين است . سردر بزرگ از سنگ مرمر سرخ ، تماما مشابه همان لوحهها حجارى شده است . در سمت راست ، مقابل ديوار كليسا ، قبر سرجان مكدونالد « 1 » ، سفير كمپانى هند در ايران كه به تاريخ 1830 [ 1246 ه ق ] در تبريز درگذشته است ، قرار دارد . اين قبر سه سنگ قبر به زبانهاى يونانى ، انگليسى و فارسى دارد ، كه در آنها عناوين و
--> ( 1 ) . Sir John Mac - Donalld