داويد [ داود ] دوم ، پادشاه گرجستان ، آنى را به تصرف خود درآورد . شهريار ايرانى [ امير ] فضلون « 1 » به سال 1126 [ 520 ه ق ] دوباره آن را بازگرفت . به سال 1131 [ 525 ه ق ] شهر گرفتار زمين‌لرزه سختى شد و آسيب فراوان ديد ، از جمله كليساى زيباى آرمنا فركيچ « 2 » ويران گرديد . پس از اين بلاى آسمانى ، گرجىها و ايرانيان در اين شهر نيمه ويران به جنگ و جدال پرداختند . به سال 1161 [ 556 ه ق ] گئوركى سوم « 3 » آنجا را از دست هر دو خارج ساخت ، ولى به سال 1165 [ 560 ه ق ] دوباره به تصرف ايلدگز « 4 » درآمد . به سال 1174 [ 569 ه ق ] سروكله گرجىها مجددا در اين شهر پيدا شد . بعد از آنان به سال 1237 [ 634 ه ق ] تاتارها آمدند و دارودسته‌ى چمرخان « 5 » شهر را غارت كرد . « آنان خانه‌ها را دكان‌ها را و كليساها را چپاول كردند و آنى را به چنان ويرانه‌يى مبدل ساختند كه هركس آن را مىديد ديگر باز نمىشناخت . بعد از آنكه در ميان ويرانه‌ها افراد ناچيزى به جاى گذاشتند ، راه خود را كشيدند و رفتند . » « در آن زمان ارمنيان فرارى با ديدن اين همه مصيبت كه بر سر وطنشان آمده ، به خصوص بر سر شهر آنى كه اين‌چنين خالى از سكنه شده و نه خانه‌يى و نه خانمانى در آن به جاى مانده بود و كليساها با خاك يكسان شده ، كاخ‌ها و خانه‌هاى مردم به چپاول رفته و سراسر شهر گرفتار چنين سرنوشت دلگدازى شده بود ، با دلى آكنده از غم و چشمانى لبريز از اشك از اين دره به آن دره و از كوهى به كوه ديگر رخت كشيدند . » « 6 »

--> ( 1 ) . اسم اين شهريار ايرانى در كتاب به صورت Phatloun چاپ شده است . مطابق تحقيقات ارزنده‌ى كسروى ، در تاريخ ايران ، چندين شهريار به نام فضلون وجود داشته است ، ولى شهريار موردنظر نويسنده فضلون سوم پسر ابو السوار دوم بوده است . براى كسب اطلاعات بيش‌تر به كتاب پرارج شهرياران گمنام به خصوص صفحات 308 و 309 مراجعه شود . م . ( 2 ) . Armenaphrkitch ( 3 ) . Giorgi III ( 4 ) . Eldigouz : شمس الدين ايلدگز ، مؤسس سلسله‌ى اتابكان آذربايجان ، قبلا غلام يكى از وزراى سلجوقى بود و بعدا به غلامى سلطان مسعود سلجوقى - كه از 529 تا 547 ه ق در عراق سلطنت مىكرد - درآمد . سلطان مسعود ، ايلدگز را به حكومت ارّان در ماوراى قفقاز كه مقامى مهم بود منصوب نمود . ايلدگز كه مسافت زيادى با سلطان فاصله يافت عملا خود را مستقل دانست و در سال 531 ه ق آذربايجان را به قلمرو حكومت خود ملحق ساخت و سلسله‌ى خود را در آنجا تأسيس نمود . به نقل از صفحات 406 - 407 جلد اول ايرانشهر . م . ( 5 ) . Tchamar - Khan ( 6 ) . علامت گيومه از مؤلف كتاب است و ظاهرا مطالب مندرج در داخل گيومه‌ها عينا از تاريخ ارمنستان ترجمه و نقل شده است . م .