فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
70
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
حفرههاى كوچكى است . در پشت ايوان ، بارگاه سلطنتى و يك تالار پذيرايى وجود دارد . اين دو تالار داراى تزييناتى مىباشد كه بعضى از آنها بسيار خوب مانده و برخى ديگر در دست مرمتكنندگان لطمه ديده است . ولى هنوز اين تزيينات و تزيينات پلكان « عالىقاپو » نمونههاى اصيل اين نوع تزيين در آن دوره به شمار مىآيد . در نقاشيهاى ظريف و زيباى ديوارى مىتوان البسه و آداب و سنن آن زمان را مشاهده كرد . در سقف تالار پذيرايى يك طرح مركزى وجود دارد كه قطعهء دلانگيز و زيبايى از تذهيب ايرانى است . خطوط برجستهء طلايى كه يكديگر را قطع كردهاند از حيث ظرافت شبيه تار عنكبوت است . اين نوعى از تزيين است كه ايرانيان در آن مهارت دارند . تزيينات تصاوير چنان است كه به اشكال مىتوان به تقدس شاه كه پاى پياده به زيارت مشهد مقدس مىرفت باور داشت . سبك ديگرى از تزيين وجود دارد كه شخص نمىتواند آن را نتيجهء نفوذ و تأثير يا پسند خاطر پادشاهى بداند كه در زمينهء طرحريزى شهرها چنين صاحبنظر بوده است . اين سبك تزيين ، آيينهكارى است كه نمونههايى از آن را مىتوان در اينجا مشاهده كرد . هنوز در شهرهاى مختلف در اغلب خانههاى قديمىساز ثروتمندان ايرانى ، نمونههايى از اين سبك تزيين ديده مىشود . عدهاى جلا و درخشندگى آن را مىپسندند . آيينهكارى از قطعات شيشههاى رنگى و تكههاى كوچكى از آيينه تشكيل مىشود . يك اتاق كامل را با اين نوع تزيين زينت مىدهند . حاشيه ، تنكههاى در ، كتيبهها و حتى ستونها را آيينهكارى مىكنند . ستونهاى پيچ و خمدار يا حلقهاى شكل را با مهارت آيينهكارى مىكنند . آيينه وسط ديوار ممكن است به بزرگى آيينه قفسه لباس باشد . حاشيهء اين آيينه با تكههاى كوچكترى از شيشه زينت مىشود و اين قطعات رفتهرفته به قدرى كوچك مىگردد كه اندازهء آنها به قدر يك پشت ناخن مىرسد . طرحهاى آيينهكارى شامل كليه رنگهاى طيفى است . هيچ كس نمىتواند مهارت و زبردستى را كه در ساختن اين قطعات منعكسكننده يا تنظيم طرحهاى نامحدود و محاسبهء رياضى لمحات هفتگانهء منشور را ، كه در آن به كار مىرود ، انكار كند . ولى در تاريخ معمارى ناراحتكنندهترين سبك تزيينى به شمار مىرود . مىتوان يك گام از اين حد فراتر رفت و گفت كه اين سبك تزيين بىشباهت به طرحهاى متحرك يا انوار تغييركننده رنگى مانند اعلانات خيابانها نيست . در انگلستان مناسبترين چيزى كه مىتوان آيينهكارى را با آن مقايسه كرد گردونههاى بازار مكاره دهات است . اينها در جاى خود نشاطآور و با روح به نظر مىرسد ولى اگر براى زينت اتاقهاى خود از آن