فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
44
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
اين صورت هنگامى كه از خواب بيدار شود خواهد ديد كه استاد سلمانى موهاى وى را به شكل زوار و حاجيان اصلاح كرده است ؛ يعنى قسمت جلو و بالاى سر او را به كلى تراشيده است . قبل از اينكه پاى انگليسىهاى مشكلپسند به زايندهرود باز شود پدر حاجى بابا به شغل سلمانى اشتغال داشته است . دكان وى در نزديكى كاروانسراى شاهى بود . به طورى كه حاجى بابا اظهار مىدارد مهارت پدرش در استفاده از تيغ سلمانى به اندازهاى بود كه توانست شهرت زياد و مشتريان متعددى ، مخصوصا در بين طبقه بازرگانان ، پيدا كند . به طورى كه پس از بيست سال كار ، زن دومى اختيار كرد . اين زن دختر صراف ثروتمندى بود كه پدر حاجى بابا سر وى را چنان با مهارت اصلاح كرده بود كه او به آسانى به ازدواج دختر خود با او رضا داد . پدر حاجى بابا براى اينكه بتواند مدت كوتاهى از دست سماجت و حسادتهاى زن اول خود رهايى يابد و در ضمن موجبات رضامندى خاطر پدر زن خود را ، كه گرچه در سوهان كردن سكههاى طلا مهارت فراوان داشت و آدم متدينى به شمار مىرفت ، فراهم آورد ، به كربلا مسافرتى كرد تا مرقد مطهر امام حسين ( ع ) را زيارت كند . در همين مسافرت بود كه ديدگان حاجى كوچك به روشنايى روز باز شد . پدر براى راضى ساختن مادر احساساتى او ، كه مانند تمام مادران ايرانى كودك خود را نازپرورده بار آورده بود و براى اينكه شادمانى خود را از تولد فرزند ذكور خود نشان دهد ، او را « حاجى » نام نهاد . حال چون نام حاجى مفهوم زائر را دارد و اين لقب محترم فقط به اشخاصى اطلاق مىشود كه مرقد پيغمبر را در مكه زيارت كرده باشند « 1 » حاجى اين نكته را دريافت كه نامى كه براى تمام عمر به روى او گذاردهاند براى وى با نوعى احترام توأم است . پدر وى نيز هنگامى كه مانند ساير زوار با شهرت تقدس از زيارت كربلا بازگشت « لقب كربلايى » را به نام خود افزود . اين موضوع نيز باعث شد كه مشتريهاى زيادترى پيدا كند ؛ زيرا شهرت وى به عنوان يك سلمانى متعصب پاى روحانيان را نيز به دكان او باز كرد . در اين موقع موريه ، قهرمان كوچك خود ، يعنى پسر رذل و حقهباز و در عين حال دوستداشتنى استاد سلمانى اصفهانى را ، به بازار مىآورد تا از بازرگانان نكاتى دربارهء طبيعت آدمى يعنى ادب و ميهماننوازى و غيره بياموزد .
--> ( 1 ) . مرقد حضرت پيغمبر ( ص ) در مدينه است نه در مكه . مكه خانهء خداست كه حاجيان با تشريفات خاصى اعمال حج را در آنجا انجام مىدهند . - م .