ولى اينكه اساسا براى چه منظور و مقصودى آنها را تعبيه كرده‌اند خود معمايى است . طبقهء فوقانى عالىقاپو داراى پيچ و خمهاى حيرت‌انگيزى است . چندين راهرو بدون روزنه در اين طبقه وجود دارد كه براى فرارهاى اسرارآميز بسيار مناسب است . مىتوان به بلندترين طبقهء عالىقاپو رفت ، و ساختمان عجيب سقف آن را از نزديك مشاهده كرد . چون اين بنا فقط چند صد يا رد با مسجد معروف شاه فاصله دارد مىتوان از آنجا ساختمان مسجد و اطراف آن را به خوبى از زير نظر گذرانيد . روش ماهرانه‌اى كه معماران مذهبى در زاويه‌بندى اين ساختمان به كار برده و ديوارهاى حايلى كه اينجا و آنجا ساخته‌اند تماشا كردن و حتى دزدانه نگاه كردن به قسمت‌هايى كه قصد داشتند از انظار رهگذران مخفى بماند غير ممكن مىسازد . اين نكته دربارهء كليهء مساجد ايران از شمال به جنوب و از شرق تا غرب صدق مىكند . صحن مسجد يعنى محلى كه مسلمانان قبل از اداى فريضه در آنجا وضو مىگيرند تنها قسمتى است كه از خارج مسجد ديده مىشود . اين منظره را فقط هنگام عبور از خيابانها يا بازارها مىتوان مشاهده كرد و اروپاييان تنها هنگام عبور مىتوانند نظرى تند بر آن بيفكنند ؛ زيرا همين كه زنجير بست را ، كه در مقابل مساجد قرار دارد ، ديدند از آنجا دور مىشوند . حضرت محمد ( ص ) در جوانى شبانى مىكرد و از گله و رمه مواظبت مىنمود . بنابراين ، هنگامى كه در مدينه « كلمه‌اى را كه به وى الهام » شده بود اعلام كرد راجع به فن معمارى اطلاعات زيادى نداشت و معلومات اصحاب وى نيز راجع به شمشير بيش از هنر بود . وى اولين خطبه و موعظه‌هاى خود را در كاروانسراهايى ، كه قوافل شترسوار به آنجا فرود مىآمدند ، ايراد كرد . اين محوطه‌هاى مستطيل شكل در طرح مساجدى كه بعدها بنا شد الهام‌بخش معماران گشت . ابتدا براى پوشاندن رنگ تيرهء اين ساختمان گلى به تعمير و تزيين قسمتهايى از آن مسجد مبادرت ورزيدند تا جايى كه به صورت ساختمانهايى كه به طرز زيبايى كاشىكارى شده و داراى گنبدهايى طلايى رنگ است ؛ يعنى به صورت مساجد امروزى درآمد . چون مؤذن بايد بر بلندى برود و از آنجا مسلمانان را به اداى فريضه بخواند از اين جهت در مساجد به ساختن مناره مبادرت مىورزند . مردم هميشه به اين مناره‌ها روى خوش نشان نمىدادند چون قسمتى از زندگانى خصوصى مسلمين ، يعنى بيش از آنچه يك شوهر دقيق مايل است اشخاص خارجى از داخل منزلش ببيند ، از بالاى اين مناره‌ها ديده مىشود . بنابراين ، اغلب مؤذنان را از ميان كوران انتخاب مىكردند . « مسجد شاه » اصفهان چهار مناره دارد كه مشرف به