رشت و انزلى از شهرهاى مهمى كه در شمال تهران واقع شده رشت و انزلى را مىتوان نام برد . براى مسافرت از تهران به اين شهرها دوباره بايد از قزوين عبور كرد و كرايهء نسبتا زياد ميهمانخانه و كاروانسرا را پرداخت و از نزديكى قلمرو مرد پير كوهستان و « حشيشيان » او عبور كرد . اين شهرها هر دو در كرانهء بحر خزر قرار دارد و نزديكى به روسيه در آنها تأثير و نفوذ فراوان كرده است . انزلى ، كه بندر قديمى در بحر خزر است ، خيلى پيشرفت كرده . مخصوصا هنگام شب منظرهء شهر ونيز را به خاطر مىآورد ، البته بدون خصوصيات معمارى آن . قايقهاى كوچكى كه بين دو شهر در رفت و آمد هستند شبيه كرجيهاى استانبول ، منتها قدرى كوچكتر از آنها ، مىباشند . در حقيقت اين شهرها هر دو داراى جذابيت و محاسن و خصوصيات بسيارى است . بحر خزر كه بوى تند خاويار از آن استشمام مىشود 84 پا پايين‌تر از سطح درياى سياه واقع شده . هنگامى كه اين نكته را مورد ملاحظه قرار مىدهيم به آسانى مىتوان درك كرد كه چرا تا اين اندازه از لحاظ آب و هوا بين اين قسمت از ايران و فلات آن ، كه سه هزار پا از كرانهء درياى خزر مرتفعتر است ، اختلاف وجود دارد . وضع جوى ، كه دشمن شمارهء يك اين ناحيه است ، آن را به صورت ناسالمترين نقاط ايران در آورده است . حتى اسبهايى كه از شلتوك برنج تغذيه مىكنند بايد از نژاد بخصوصى باشند و گرنه بعد از شش ماه مىميرند . در ضمن مسافرت از تهران به رشت ، موارد اختلاف و افراط و تفريط بيش از هر موقع ديگر به چشم مىخورد ، چه آدمى از فلات خشك و بدون درخت ناگهان به بيشه‌ها