فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )

16

سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )

در قرن چهاردهم با آن سنگدلى و بيرحمى كه در مشرق زمين معمول است و به آن جنبهء نمايشى مىدهند در دمشق ، مادر شهرها ، به بازى گوى و چوگان پرداخت ، اما اين بار به جاى گوى از سرهاى مردم شهر استفاده كرد . سعدى و حافظ و عمر خيام شعراى ايرانى هر سه در آثار خود به بازى « گوى و چوگان » اشاره كرده‌اند . اشعار عمر خيام در اين زمينه شهرت بيشترى دارد . وى مىگويد : اى رفته به چوگان قضا همچون گو * چپ مىخور و راست مىرو و هيچ مگو كه آن كس كه تو را فكنده اندر تك و پو * او داند و او داند و او داند و او ستونهاى دروازه در زمين بازى ميدان شاه از سنگ سخت ساخته شده و هنوز باقى است . درازاى اين زمين بازى 560 يا رد « 1 » و پهناى آن 170 يا رد و فاصله بين ستونها 24 پا است . پهناى زمين بازيهاى هارلينگام نيز همين اندازه است ولى مساحت زمينهاى بازى گوى و چوگان اكنون 300 يا رد در 200 يا رد مىباشد . البته نمىتوان گفت كه آداب و سنن زيباى اين بازى در اين ميدان از نسلى به نسل بعد انتقال يافته و همچنين نمىتوان گفت كه پادشاهان ايران در حالى كه تاج شاهى به سر داشته‌اند بر پشت اسب مىنشستند و غلامان چتر به دست پياده پشت سر آنها مىدويدند تا آنها را از گزند آفتاب مصون دارند . اگر به معنى و مضمون تصاويرى كه در كتب قديم خطى فارسى رقم زده‌اند اعتقاد داشته باشيم شايد بتوان گفت در زمانى كه تازه اين بازى معمول و مرسوم شده بود پادشاهان ايران در آن شركت مىكردند . از ايوان « عالىقاپو » مناظر جالبى را مىتوان تماشا كرد . در حال حاضر ورزشى كه در اين ميدان معمول مىباشد دوچرخه‌سوارى است . هنگام عصر ميدان شاه از صداى زنگ و بوق دوچرخه‌سواران ، كه اغلب آنها شاگردان دكانهاى بازار بزرگ اصفهان هستند ، پر مىشود . آنها نمىدانند دوچرخه‌هايى كه تازه به كشور آنها وارد شده مانند بازى گوى و چوگان قديمى شده است . آنها با روپوش‌هايى شبيه به جامهء خواب كه انتهاى آن را به مچ پاى خود بسته‌اند يا آن را لاى دندانهاى خود گذاشته‌اند در گوشه و كنار ميدان به دوچرخه‌سوارى مشغولند و از اين كار لذت مىبرند . متأسفانه اين منظره به هيچ وجه با جامه‌هاى رنگارنگ و زيباى جوانانى كه در بازى گوى و چوگان

--> ( 1 ) . يك يا رد مساوى 914 / 0 متر است . - م .