كودكى با فقر دست به گريبان بود ولى به تحصيل علم همت گماشت و شروع به آموختن زبان عربى كرد . مهارت وى در دبيرى و منشىگرى ، هنگامى كه در خدمت يكى از زمامداران بود ، به حدى رسيد كه فرماندار مزبور هنگام مرگ به شاهزاده توصيه كرد كه او را به خدمت گمارد . نظام الملك كفايت و مهارت خود را هنگام انجام دادن وظيفه به ثبوت رسانيد و موقعى كه شاهزاده الب ارسلان به تخت سلطنت نشست او را به عنوان صدر اعظم قلمرو وسيع سلجوقيان برگزيد . او از باكفايت‌ترين و مدبرترين وزيران بود و همراه بابىغرضى ادبيات و هنر را تشويق مىكرد و دوست و مشاورى خوب بود . از اولين اقدامات او ، پس از زمامدارى ، وقف يك مدرسه در بغداد بود و مخدوم او ، يعنى الب ارسلان ، نيز پادشاهى عادل و سخى بود و در قلمرو وسيع خود همواره از مستمندان و فقرا دستگيرى مىكرد . در ايران مرسوم است وقتى مسافران به يكديگر بر مىخورند نشانى كاروانسرا يا محل استراحتى را ، كه مىتوان در نقاط دورافتاده بدان دسترس پيدا كرد ، به يكديگر مىدهند . در خارج از شهر نيشابور كاروانسراى محقرى است كه اتاقهايى كه در بالاخانه آن واقع شده بدون اثاثه ولى بسيار تميز است . به طورى كه از اين لحاظ با ساير كاروانسراهاى ايران قابل مقايسه نيست . ممكن است در مقابل وجهى اندك يكى از اين اتاقهاى كوچك بالاخانه را ، كه مشرف به يك كوزه‌گرى است ، اجاره كنيد و اگر فرنگى هستيد مىتوانيد اطمينان داشته باشيد كه پسر صاحب كاروانسرا آن را براى شما جاروب خواهد كرد . در اين مكان با اتاق يا تختخوابى كه متعلق به شماست و با يك لگن جهت شست‌وشو به اضافه كارد و چنگال و قالى مسافرى ، كه از داشتن آن گريزى نيست ، و غذايى سالم مىتوانيم پايان مسافرت ح 1930 كيلومتر خود را در سراسر ايران ، كه از بغداد آغاز كرده‌ايد ، جشن بگيريد . براى رسيدن به اين شهر نخست بايد از راه هوا يا زمين به مشهد سفر كنيد و سپس از آنجا تا نيشابور ح 145 كيلومتر ديگر بپيماييد و اين تجارب البته بسيار شيرين و جالب توجه است .