معاملهء قالى و فيروزه و ترياك مقدارى از اوقات آنها را مىگيرد . بازارهاى مشهد گرچه از لحاظ معمارى جالب نيست ، از لحاظ انواع مختلف اشخاصى كه در آن ديده مىشود بسيار غنى است . گرچه يك نفر خارجى مىتواند آزادانه در خارج از زنجير بست آمد و رفت كند ، نمىتواند مناظر جالب بازار را ببيند ، چه جالبترين مناظر را در مركز شهر مذهبى و محلى كه مؤمنان و زوار متعصب در كليهء ساعات روز در آن رفت و آمد مىكنند مىتوان ديد . در عرض دو سال اخير اتفاقى در اين شهر مقدس رخ داده كه براى آن در اين شهر خرافاتى و متعصب صفت ديگرى جز « برجسته » نمىتوان قائل شد ، و آن چيزى است كه چگونگى خط مشى زندگانى مذهبى را در ايران كنونى معلوم مىگرداند . در نقطه‌اى از شهر مشهد ، كه استخوانهاى صدها تن از زوار در آن مدفون است و در مجاورت حرم يعنى بيرون از دروازه‌اى كه بست واقع شده ، خيابان عريض جديدى احداث گرديده كه در كنار آن دكانها و ادارات دولتى قرار گرفته است و طرح آن عينا به خيابانهاى جديد كشورهاى مغرب زمين شباهت دارد . نماى خارجى ساختمانهاى اين خيابان از كاشيهايى نظير كاشيهايى كه در حمامهاى نوساز به كار برده مىشود ساخته شده است و براى احداث اين خيابان جديد ، مجبور شده‌اند يك گورستان را خراب كنند و محتويات قبور آن را بار ديگر در زمينهاى خارج از شهر دفن نمايند و بعضى از آنها را براى بار دوم و برخى ديگر را براى بار سوم در آرامگاه خود قرار دهند . هنگامى كه لرد كرزن به مشهد مسافرت كرد از وضع ساختمان و محل كنسولگرى كشور بزرگى مانند انگلستان در شهر مهمى مانند مشهد اظهار تأسف كرد . ولى امروز محل آن يكى از زيباترين كنسولگريهاى ايران است . البته باغ آن به بزرگى باغ سفارت انگلستان در تهران نيست ولى باغ بسيار زيبايى است و از بام بعضى از ساختمانهاى آن مىتوان منظرهء زيباى گنبدهاى طلايى و مناره‌هاى حرم را مشاهده كرد . اگر لرد كرزن زنده مىبود امروز نمىتوانست مانند آن موقع در روزنامهء تايمز « 1 » شكايت كند كه مأموران انگلستان در محل مناسبى سكونت ندارند و به اين جهت نمىتوانند نمايندهء كشور مقتدر و ثروتمندى چون انگلستان باشند . خارج از شهر مشهد ، جادهء زرين سمرقند را در پيش مىگيريم .

--> ( 1 ) . Times