فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )

267

سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )

آب به مخلوط اضافه مىكنند . سپس آن را در گودال جاى مىدهند و در زير اشعهء سوزان آفتاب دوباره شروع به لگدمال كردن آن مىكنند . اگر آثار خستگى در چهرهء كارگران مشاهده شود سركارگر شروع به خواندن آهنگ عجيبى مىكند و كارگران نيز او را در خواندن همراهى مىكنند و پاهاى خود را با آهنگ مزبور حركت مىدهند . پس از اتمام اين كار ، ساختمان ديوار آغاز مىگردد . ساختن خشت در قالبهاى چوبى نيز با دست انجام مىگيرد و آنها را ، تقريبا همان‌طور كه مرسوم مغرب زمين است ، به رديف در آفتاب مىگذارند . تنها تفاوتى كه در طرز كار كارگران ايرانى و كارگران مغرب زمين موجود است اين است كه كارگران ايرانى از هيچ‌گونه ابزار و ادواتى براى اين مقصود استفاده نمىكنند . صاف كردن ساروج و روى ديوار ، كه مرحلهء آخر كار است ، كار پرزحمتى است كه خيلى وقت كارگران را مىگيرد . دوام اين ديوارها و عملى بودن ساختمان آنها واقعا مايهء تعجب است . پس از ساليان دراز كه بر اثر برف و باران زمستانهاى پى در پى آثار ويرانى در اين ديوارها ظاهر مىشود اشكال عجيب و غريبى به خود مىگيرند طورى بعضى از آنها به دسته‌اى از حيوانات ماقبل تاريخ شباهت پيدا مىكنند . ويران شدن ديوارها به اين صورت فقط مخصوص ايران است . ديوارهاى مخروبه در كليهء شهرهاى ايران همانند است . شايد دليل آن طرز ساختمان آنها است . چه پى اين ديوارها در بعضى از مواقع به 8 تا 10 پا مىرسد و عرض قسمت بالاى آن 4 يا 5 پا است . قسمت بالاى ديوارها در موقع خود بر اثر باران و برفهاى سنگين خراب مىشود و گل نرم از اطراف آن شروع به ريختن مىكند . در اين موقع به شمعى شبيه است كه قطرات روغن از اطراف آن به روى شمعدان مىچكد . اين منظره در طول ديوارهاى اغلب شهرهاى ايران ديده مىشود ؛ به طورى كه بيننده احساس مىكند كه شايد عاملى كه باعث تجزيه و فروريختن گل شده شدت تابش آفتاب بوده نه ريزش باران . شكى نيست كه حرارت و برودت هوا هم در اين مورد بىاثر نيستند . در فصل تابستان كه خاك در زير پاى زوار و به وسيلهء شتران و خران و درشكه‌ها ساييده و نرم مىشود مانند شنهايى كه در ساحل دريا بر روى هم انباشته مىشوند بر روى ديوارها مىنشينند . خاك مشهد خاك معمولى نيست چه در همه چيز لباس و ابرو و مژه نفوذ مىكند و عابران را به صورت آسيابان در مىآورد . انسان پيش خود تصور مىكند كه اين خاك نرم استخوانهايى است كه در گورستانهاى متعدد مشهد مدفون مىباشد . هنگامى كه مردم در خارج شهر سواره يا پياده حركت مىكنند دهان و بينى خود را به وسيلهء دستمال مىپوشانند . در داخل شهر