فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
243
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
مىشود . در اين شب ، ازدحام مردم به حدى است كه عدهاى از آنها زير دست و پا له مىشوند . براى تكميل چنين صحنهاى مردى در پوست ببر ظاهر مىشود تا كودكان شهيد را آزار دهد . سرهاى خونآلود را كه از موم ساختهاند در داخل جعبهء آيينه قرار مىدهند . به كودكان گرسنه غذا نشان مىدهند و آنها را دعوت به خوردن مىكنند و بعد آن را از آنها مىگيرند . جسد امام حسين [ ع ] را نيز از موم مىسازند ولى دستها و پاها را كمتر نشان مىدهند . براى اينكه صحنه كاملا شبيه صحنهء واقعى شهادت شود همه جا خون به چشم مىخورد . در اين لحظات جذبه و شيفتگى و تعصب و هيجان واقعى مذهبى ، برخورد مردم نسبت به خارجيان هرچه باشد مىتوان گفت كه براى اينان رعايت حزم و احتياط از شجاعت بهتر است . در روزهاى عادى مىتوان از منارههايى كه در دو طرف مدخل بازار قرار دارد بالا رفت . ( پاسبانان چند دقيقه قبل به زنهايى كه در آن حوالى هستند دستور مىدهند كه به خانههاى خود بروند ) . نمىتوان گفت كه يزد شهر زيبايى است ، چون بناهاى آن همه از خشت و گل ساخته شده . در فصل تابستان گرماى اين شهر تقريبا تحملناپذير است و مسافرت به يزد و كرمان را در ماه اوت به آسانى نمىتوان فراموش كرد . با وجود اين بعضى از نمايندگان تلگرافخانه و همچنين رييس بانك انگلستان و تنى چند از مبلغان انگليسى در اين شهرها زندگى توأم با رنجى را مىگذرانند . ساختمانهاى شهر همه داراى بادگير است . منظرهء آنها مخصوصا پس از غروب آفتاب مانند شهر كليساهاست . لكن در اين شهر يك كليسا وجود دارد كه تحت نظارت كامل يك مبلغ انگليسى ساخته شده . ساختمان اين كليسا زيبايى خارق العادهاى دارد . در ايران بندرت بناى جديدى يافت مىشود كه بتوان آن را چنين بيدريغ مورد تحسين قرار داد . مطمئنا معماران انگليسى براى اينكه اين كليسا از گل ساخته شده از تحسين كردن آن خوددارى نخواهند كرد . طرح آن طرح باستانى صليبى است . كليساى مزبور داراى گنبد زيبايى است و آنچه به آن كاملا منظرهء يك كليسا را مىدهد بادگير آن است . با اينهمه ، نكات فوق جالب توجهترين و بهترين جنبههاى آن به شمار نمىرود . در يزد و بعضى ديگر از شهرهاى ايران حرفهء شيشه انداختن به پنجره يعنى شيشههاى كوچك رنگى ، پيشرفت زيادى كرده بود . متأسفانه بر اثر سستى و تنبلى ايرانيان اين صنعت رو به زوال مىرود . در اغلب خانههايى كه آنها را خراب مىكنند ، تا به جاى آنها جادههاى جديدى