از اين نقطه پا فراتر گذارد لعنت به او باد ! البته ممكن است در طى اين سالها اوضاع تغيير كرده باشد ، چه در يزد ، كه مىگويند مردم آن متعصب‌تر از مردم كرمان مىباشند و بيشتر پاىبند آداب و رسوم مذهبى هستند ، در مورد رفتن من تا بالاى برج يعنى تا در دخمه هيچ‌گونه اعتراضى نشد . مستخدم يك نفر از محترمين يزد و دو نفر از زرتشتيان ، كه نگهبانان برج بودند ، و يك زن و يك دختر خردسال در اين بازديد همراه من بودند . زن و دختر خردسال كه بدون چادر بودند و البسهء زيباى پارسيان را در بر داشتند با خود مقدارى خربزه و انار حمل مىكردند . انار ميوه‌اى است كه اهميت مذهبى مخصوص دارد . هنگامى كه به بالاى برج رسيديم ، بلافاصله ميوه‌ها را با آداب و سنن مذهبى در سكوت محض بريدند و آنها را در مدخل برج قرار دادند . مدخل برج در كوچكى است به اندازه‌اى كه يك ميت را مىتوان به داخل برج برد . در حدود دو يا سه پا از كف برج دو قطعه سنگ از ديوار آن جلو آمده تا به عنوان جاى پا براى نساسالار « 1 » يعنى سالار مردگان هنگام قرار دادن ميت در درون برج مورد استفاده قرار گيرد . در اين محل به من اجازه دادند كه مدت دو ساعت تنها بمانم و اين حس كنجكاوى چند تن لاشخور زشت را برانگيخت و همين كه ديدند همراهان من پايين رفتند ناگهان از آسمان فرود آمدند . اين حيوانات در تمام مدت اين دو ساعت بالاى دخمه پرواز مىكردند و بعضى از اوقات وضع آنها در آسمان به قدرى ثابت و استوار بود كه شخص تصور مىكرد از آسمان آويزان شده‌اند . گاه‌گاه قدرى به طرف بالا پرواز مىكردند ولى دوباره پايين مىآمدند تا اين نكته را كشف نمايند كه علت آمدن اين مهمان غير معمولى كه براى غذاى روزانه آنها آماده نشده ، چيست ؟ در پايين برج ، خانهء اموات يا سردابهء اجساد قرار دارد . اينجا دهى با اتاقهاى متعدد قرار دارد كه مخصوص انجام دادن مراسم مذهبى قبل از تحويل دادن ميت به حامل اموات است . ممكن است مرده‌اى را سه نفر حمل كنند ولى حداقل دو نفر بايد اين كار را انجام دهند . اين مراسم بسيار طولانى و پرشكوه است . ولى قسمتى از آن از نظر مغرب زمينيها نامطبوع مىباشد . يكى از چيزهاى عجيب مراسم « سگ ديد » است و آن اين است كه در فواصل معينى يك سگ بايد به جسم ميت نظر اندازد تا روح پليد و ناپاك را

--> ( 1 ) . نساسالار مركب از دو كلمهء نسا به معنى « لاشه و مرده » به علاوه كلمهء سالار . نساسالار كسى است كه مرده را از در دخمه به درون دخمه مىگذارد . ( برهان قاطع چاپ دكتر معين ) .