فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )

141

سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )

تن ايرانى ، كه 000 30 تن از آنها سواره‌نظام و مجهز به 29 توپ بودند ، از بين بردند . افغانها با زنبوركهاى خود ميسرهء قشون ايران را زير آتش گرفتند و آنها را مجبور به فرار كردند . ايرانيان توپهاى خود را به جاى نهادند و افغانها با آنها به سوى قشون فرارى شليك كردند . غلبهء افغانها يكى از وقايع ننگين تاريخ ايران به شمار مىرود . افغانها پس از پيروزى بر ارتش ايران در جلفا فرود آمدند . ارمنيان كوشش كردند از شهر كوچك خود دفاع كنند ولى آنها مردمى پيشه‌ور بودند نه سرباز ، و كوچكترين اطلاعى دربارهء حملات دسته‌جمعى قشون جنگجو نداشتند و از آن سوى زاينده‌رود هم به آنها هيچ گونه كمكى نشد . افغانها در آن موقع از وخامت وضع اصفهان به خوبى باخبر بودند و مىدانستند كه كويرهايى كه طول هر يك 320 يا 480 يا 645 كيلومتر مايل است براى فرستادن مواد غذايى به اصفهان مانعى محسوب مىگردد . دو كاروان شتر توانستند از اين صحارى بگذرند ولى با خواربارى كه به اصفهان حمل مىكردند به دست افغانان ، كه نيروى آنها در خارج شهر مستقر گرديده بود ، افتادند . اصفهان به زودى دچار قحطى سختى شد . سگ را ، كه در بين مسلمانان كثيف‌ترين و نجس‌ترين حيوان شمرده مىشود و از ورود او حتى به صحن مساجد جلوگيرى مىكنند ، مىكشتند و از گوشت آن تغذيه مىكردند . بدبختى بعد از بدبختى گريبانگير مردم شد . تا اينكه والدين كودكان خود را از شدت گرسنگى مىخوردند . سپس پيروزى محمود افغان موجب شد كه بزرگترين لكهء ننگ بر دامان خاندان صفويه بنشيند . محمود افغان ، كه بر او مظالم فراوان وارد آمده بود ، هنگامى كه به قدرت رسيد كوشش كرد با قتل و توطئه و دسيسه مقام خود را حفظ نمايد . يكى از اعمال شرارت‌آميز او دعوت اعيان و نجيب‌زادگان ايرانى در يك جشن و سپس كشتن آنها بود . يك بامداد ، ايرانى مغرورى كه همان شاه سلطان حسين ، آخرين پادشاه سلسلهء صفويه ، بود به ديدن محمود افغان آمد . غالب ، مغلوب را در انتظار نگاهداشت . هنگامى كه شاه سلطان حسين به حضور پادشاه افغان باريافت با خضوع و خشوع به وى گفت : « پسرم اكنون كه مشيت الاهى بر اين قرار گرفته كه من ديگر سلطنت نكنم از مقام خود استعفا مىكنم و تاج و تخت را به تو وامىگذارم . به اين ترتيب امپراتورى بزرگ ايران را ، كه شاه اسمعيل آن را بنيان نهاده و شاه عباس آن را به شهرت و عظمت رسانده بود ، شاه سلطان حسين به باد داد .