سلطان محمد ميرزا قاجار
80
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
جلگهء كوچك سبز باصفايى است . قشله و سربازخانههاى سالدات در اين جلگه از دور نمايان است . دو سه دكان و ميخانه بهجهت رفع احتياج مسافرين و مترددين ، كنار راه ساختهاند . بعضى مردم عصرها با كالسكه در اين صحرا به تفرج مىآيند . اول راه از رود كر عبور بايد كرد . پل آجرى [ 41 آ ] خوبى از قديم دارد . راهها را ساخته ، هموار كردهاند . رود كر همهجا سمت راست راه واقع است . كوهستانش جنگل و سبز [ است ] . دهات آباد [ و ] خوب ، محل زراعت [ و ] نهرهاى جارى همهجا هست . سمت راست راه كليساى كهنه [ اى ] در دامن كوه ، بر بلندى تلى واقع است . بعضى علامات برجها و سقناقهاى « 12 » سنگى از قديم در كنار رود كر هست . سكنهء اين دهات و آباديها گرجى هستند . پستخانهء امسكتر در كنار رودخانه [ در ] دامن كوه عمارت بسيار خوبى است از سنگ تراشيده [ و ] اطاقها [ ى ] منقّش ؛ اسباب اطاقها از پرده و ميز و تخت و صندلى و آيينههاى بسيار مجلّل و خوب [ است ] . از مأكول و مشروب آنچه بخواهى با ظرفهاى چينى و بلور اعلى موجود است . سكنه و آبادى هم دارد . از اين پستخانه راه پطرزبورغ جدا مىشود . از رود كر عبور كرده بهطرف شمال مىروند . راه اسلامبول بهسمت مغرب مىرود . بهجهت عبور از رودخانه ، پل آجرى خوبى ساختهاند . در دامنهء كوه مقابل پستخانه [ 41 ب ] بعد از عبور از پل ، در دامنهء كوه ده بسيار بزرگ آبادى است . كليساى معتبرى دارد . محل زراعت و باغاتش زياد است . پخنيس از پستخانهء امسكتر الى پستخانهء پخنيس سيزده ورست [ است ] . همهء راه كوهستان ، جنگل زياد باصفا ، دهات آباد [ و ] محل زراعت زياده از حد است . رود كر سمت راست راه واقع است . آبهاى زياد از اين كوهستان داخل رود كر
--> ( 12 ) . سقناق يعنى استحكامات . ( لغتنامهء دهخدا ) .