سلطان محمد ميرزا قاجار

416

سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )

اين جنگ سخن گفته و ميدان جنگ را نيز ديده است . ( ايران در 1839 - 1840 م ، ص ص 53 و 297 ) . « نصيبين كه همان شهر نسيبيس روميهاست و مطابق روايت ياقوت گلهاى سفيد و چهل هزار باغ آن شهر مشهور بود ، در قسمت علياى رود هرماس قرار داشت . هنوز هم نصيبين از بلاد بزرگ و مهم جزيره است » . ( جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 102 ) . صفحهء 192 ، سطر 15 - جزيره : جزيرة ابن عمر يا به اختصار جزيره ، شهرى در جنوب شرقى تركيهء آسيايى ، بر ساحل غربى دجله ، كنار مرز سوريه . به قول نويسندگان عرب ، به وسيلهء شخصى به نام حسن ابن عمر ابن خطاب تأسيس شد . در زمان ابن بطوطه قسمت اعظم آن ويران بود . در زمان سلطان سليم اول تسليم دولت عثمانى شد تا از تعرض صفويه مصون بماند . ( دائرة المعارف فارسى ، ج 1 ) . صفحهء 194 ، سطر 1 - حسن كيف : لسترنج ضمن توصيف استان جزيره از ناحيه‌اى به نام حصن كيفا ياد كرده و نوشته است : « در ساحل جنوبى فرات بين مصب دو رودخانه‌اى كه از شمال ميافارقين و ارزن مىآيند ، قلعه‌اى است معروف به حصن كيفا كه روميان آن را كيفاس يا كيفى مىگفتند » . ( جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 121 ) . احتمالا مقصود از حسن كيف مورد اشاره در اين سفرنامه همان حصن كيفا مىباشد . در حال حاضر حصن كيفا نام شهرى در عراق است . صفحهء 204 ، سطر 18 - زاب : سرچشمهء رود زاب از كوه داروجان است و جلگهء كوچك زاب را مشروب كرده ، كوه آهنگران و برنيان را قطع مىكند و وارد رود دياله مىشود . ( جغرافياى مفصل ايران ، ج 1 ، ص 97 ) . صفحهء 206 ، سطر 9 - تكريت : نام شهرى در شمال عراق مركزى ، بر ساحل غربى دجله ، شمال سامرا و بر دامنهء جبال حمرين مىباشد . شهرى بسيار قديمى است . نويسندگان عرب بناى آن را به شاپور پسر اردشير ساسانى نسبت داده‌اند . صلاح الدين ايوبى در اين شهر متولد شد . هرتسفلد در آنجا سفالينه‌هاى جالبى از دورهء ساسانى و قرون اولاى اسلامى كشف كرد . ( دائرة المعارف فارسى ، ج 1 ) .