سلطان محمد ميرزا قاجار

412

سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )

دنگيز Denyez ( دنگز ) واژه‌اى تركمنى و به معنى درياست . تا آنجا كه نگارنده اطلاع دارد ، در بيشتر نسخه‌هاى خطى دورهء قاجار ، از آن جمله سفرنامهء فراهانى و سفرنامهء بهلر ، اين كلمه به‌همين صورت به كار رفته است : « و اهل كشتيهاى دولتى آشوراده در درياى قرادنگيز در كشتيهاى جنگى دولتى خدمت كرده‌اند » . ( سفرنامهء بهلر ، ص 67 ) . اما در تركى عثمانى رسم الخط اين كلمه به صورت دنيز مىباشد . اين‌كه در دورهء قاجار تا چه اندازه شكل تركمنى يا تركى عثمانى اين واژه متداول بوده است ، موضوعى ديگر است . در متن حاضر باتوجه به تداول كاربرد دنگيز در آثار ديگران ، اين واژه به‌همين صورت ضبط گرديد . صفحهء 89 ، سطر 13 - پتى Poti : يكى از بندرهاى گرجستان شوروى در كنار درياى سياه كه در مصب رود ريون واقع است . از صادرات مهم آن منگنز مىباشد . اين شهر در شمال باتوم قرار دارد . ( Encyclopedia of Places , P . 592 ) صفحهء 90 ، سطر 1 - باتوم Batumi يا Batum ( روسى ) : يكى از بندرهاى گرجستان شوروى كه در ساحل شرقى درياى سياه واقع است . اين شهر از پايگاههاى نيروى دريايى شوروى است . صادرات مهم آن عبارتند از نفت و منگنز . از مراكز مهم صنعتى نيز مىباشد . اين شهر در سال 1878 از طرف تركيه به روسيه واگذار گرديد . ( ( Encyclopedia of Places , P . 83 ) صفحهء 90 ، سطر 11 - ترابزان : طرابوزان ، ترابزون Trabzon تره‌بيزوند Trebizond ، مركز ايالت ترابزون در تركيه و در كنار درياى سياه واقع است . اين شهر در شمال غربى ارزوروم Erzurum قرار دارد . پس از جنگ دوم جهانى به صورت شهرى جديد ، پيشرفت نمود . در قرن هشتم قبل از ميلاد از مستعمرات يونان بود . صادرات مهم آن توتون ، فندق و آرد مىباشد . ( Encyclopedia of Places , P . 741 ) صفحهء 91 ، سطر 4 - سامسون Samsun : يكى از شهرهاى تركيه و مركز ايالت سامسون مىباشد . اين شهر در كنار درياى سياه واقع است . سامسون شهرى با قدمت زياد مىباشد كه در گذشته اميسوس Amisus ناميده مىشد . صادرات مهم آن عبارتند از توتون و غلات . ( Encyclopedia of Places , P . 646 )