سلطان محمد ميرزا قاجار
409
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
1 - تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، تأليف دكتر حسين محبوبى ، چاپ دانشگاه . 2 - ميرزا تقى خان امير كبير ، تأليف عباس اقبال آشتيانى ، انتشارات توس . صفحهء 33 ، سطر 14 - طايفهء عمارلو : شاخهاى از طوايف كرد كه در عهد نادر شاه از قوچان به ناحيهء عمارلو گيلان كوچانيده شدهاند : « سكنهء عمارلو مخلوطى از كردها و ايلات ديگرند كه در زمان صفويه و نادر شاه بدين نقطه آمده و داراى گلههاى متعدد و از اين راه استفادههاى زياد مىبرند » . ( جغرافياى مفصل ايران ، ج 2 ، ص 273 ) . صفحهء 38 ، سطر 8 - گمى Gomi : واژهاى تركمنى و آن نوعى از قايق نسبتا بزرگ مىباشد . در سفرنامهء حاضر ، نويسنده آن را برابر با طراده قرار داده است . باتوجه به نوشتههاى دورهء قاجاريه ، گمى حتما همان كرجى يا قايق پارويى مىباشد . بهلر در شرح انزلى مىنويسد : « انزلى بازارى دارد كه اكثر متاع روسيه در آنجا به فروش مىرسد . . . . و كشتيهاى كوچك و اقسام كرجيهاى تجارتى در جلو آن بازار لنگر مىاندازند » . ( سفرنامهء بهلر ، ص 22 ) . بدون شك مقصود از كرجى همان گمى مىباشد . صفحهء 46 ، سطر 4 - نو No : واژهاى مازندرانى ، و آن عبارت از قايق گونهاى است كه از بستن تعدادى چوب و يا نى به يكديگر ساخته مىشود . كلك بدون مشك پرباد . صفحهء 51 ، سطر 10 - رود كر : رود كر يا كورا يا كوروش مهمترين رودخانهء قفقازيهء خاورى به درازاى 1302 كيلومتر و وسعت حوضهء آن بالغ بر 155 هزار كيلومتر مربع است ، اين رودخانه از شمال باخترى فلات كارس و ارمنستان سرچشمه گرفته و در فاصلهء 60 كيلومترى مصب خود از دريا تشكيل دلتاى وسيعى داده و از نظر صيد ماهى و تأسيسات شيلاتى فوق العاده مهم است و تقريبا 490 كيلومتر آن قابل كشتيرانى است . ( درياى مازندران ، احمد بريمانى ، ص 33 ) . همچنين ميرزا محمد حسين فراهانى در سفرنامهاش ضمن صفحهء 76 دربارهء اين رود شرح لازم داده است . صفحهء 51 ، سطر 3 - صحراى مغان : « دشت مغان جلگهء وسيع رسوبى است كه به واسطهء رودخانههاى كوروش و ارس تشكيل شده است » . ( جغرافياى مفصل ايران ، ج 1 ، ص 20 ) .