سلطان محمد ميرزا قاجار
397
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
هست . در كنار رودخانه جستهجسته قرقاول يافت مىشود . در بين راه از كمرهاى كوه علامت راه قديم كه سنگچين كرده بودهاند پيداست . در كنار رودخانه [ 268 ب ] چند محل پايهها و علامت پلها باقى است . از فرسم تا آمل از فرسم الى آمل شش ساعت راه است . چهار ساعت اول راه دره ، كوه و بلند و پست است و از كنار رودخانه مىگذرد . همهجا جنگلها انبوه ، زمينها سبز و خرم [ است ] . دو ساعت از آخر راه كوه تمام شده داخل جلگهء وسيعى مىشود باصفا . قطعهقطعه چمنهاى بسيار خوب دارد . از طرف كوه دو سه نهر آب آمده داخل رودخانهء بزرگ مىشود . از چهار پل بايد عبور كرد . محل زراعت برنج و درختهاى توت به جهت ابريشم دارند . نزديك آمل كنار راه مزرعه و آبادى دارد . آمل شهر آمل در دو طرف هرازرود واقع است ولى نه بقاعده . به قدر هزار و پانصد خانوار مىشود . [ 269 آ ] بيشتر از سكنهء آن از اهل لاريجاناند كه تابستانها عود به اوطان خود مىكنند . از دريا سه ساعت دور است . زمستان باصفا و خوشهوا [ و ] تابستان گرم و بد هوا [ ست ] . وضع بناها بناى عماراتشان : اكابر از آجر ، تخته و چوب ، بامها از سفال [ و ] فقرا از خشت خام و چوب ، بامها از نى و علف [ است ] . بازار و كوچهها بىقاعده و كثيف ، چند باب حمام و بعضى مساجد دارد . پلى دوازده چشمه ، خيلى كمعرض در ميان آبادى شهر بر روى رودخانه ساخته شده است . قدرى از طرفين رود متصل به پل ، از قديم سدى « 14 » از سنگ و آجر و آهك ساخته بودهاند ؛ خرابى بههم رسانده بوده است . ميرزا آقا خان صدر اعظم تعمير كرده است . دم پل
--> ( 14 ) . اصل : سده .