سلطان محمد ميرزا قاجار
354
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
قنات فين آب اين آبادى از يك قناتى است كه در دامنهء اين كوه حفر شده است . معلوم نيست بانى اين كار كه بوده است . اين قنات دوازده چاه داشته است كه شش چاه آن باير و شش چاه داير است . از اين قنات [ 234 آ ] تخمينا زياده از پانزده سنگ آب جارى است ، آبش بسيار صاف و سفيد مايل به گرمى [ و ] ثقيل . « 3 » نهرهايى كه از اين آب در او جارى است متدرجا زمين و اطرافش سنگ بسته شود . ماهى زياد دارد . در سرچشمهء اين قنات شاه عباس صفوى باغى ساخته است كه در وسط آن باغ عمارت مربع سه مرتبه و حوض آبى دارد . « 4 » بعضى سرو در آن باغ كاشتهاند . خاقان مرحوم در اطراف اين باغ عمارات و حوضهاى خوب [ و ] جاهاى باصفا بنا فرمودهاند . سروهاى زياد در باغ كاشته شده است . حمام خوبى دارد . از جاهاى باصفاست . آب اين قنات بعد از بيرون آمدن از باغ شاهى در باغات فين كه ده معتبرى است و همهء محصولش از باغات قسمت مىشود ، همهء آباديها و مزارعى كه در وسط آبادى شهر و فين واقع است از اين آب [ 234 ب ] مشروب مىشود . قسمتى هم به شهر كاشان مىرسد . اين قطعه آبادى در اين زمين سنگلاخ سخت واقعى خيلى باصفاست . بر روى هم رفته ، اين ولايت از جاهاى آباد خوب ايران است . تل عقرب عقرب در اين ولايت بسيار است . عقرب جراره هم دارد . در ميان فين و شهر در سمت غربى راه تل خاكى است موسوم به تل عقرب . سوراخهاى بسيار دارد . اگر آب در يكى از آن سوراخها ريزند ، عقرب زياد درآيد و اگر عقربى را گرفته ريسمانى بر پايش بسته در آن سوراخها رها كنند ، قدرى كه رفت او را بيرون كشند ؛ عقرب زيادى از آن سوراخ درآيد .
--> ( 3 ) . آب فين از دو چشمه به نامهاى چشمهء سليمانى و سفيدآب تأمين مىگردد . ( 4 ) . اين باغ ، به باغ شاه معروف بود .