سلطان محمد ميرزا قاجار
348
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
آرامگاه شاهان قاجار مدفن خاقان مرحوم و محمّد شاه مرحوم در صحن شريف است . سنگ قبر مرحوم خاقان كه در حيات خود ايشان تمام شده است بسيار سنگ خوبى است [ و ] ازجمله چيزهاى تحفه و ديدنى است . وضع آب از جملهء غرايب ، آب چاههاى اين شهر شور است . از اكثر چاهها راه و مجرا به رودخانه مىگذارند . در زمستان كه آب رود زياد است و سرد ، به چاهها مىبندند . در ايام زمستان آب رود به اين چاهها مىرود . در فصل تابستان كه آب كم است از چاهها آب سرد شيرين كشيده ، مىخورند . از عجايب اين است بعد از آنكه تمام آب رودخانه را از چاه كشيده ، مصرف كردند ، [ 230 ب ] آب اصلى چاه برآيد گرم و شور كه خورده نمىشود . بناها آفت عمارات اين شهر موريانه و ارضه « 4 » است . عمارتى كه از چوب پوشيده شود دوام نمىكند . به اين جهت جميع عماراتشان طاق آجر و خشت است . بازار ، كاروانسراها [ و ] حمامها دارند . برنج در اين ولايت نمىكارند . حمامها دارند . برنج در اين ولايت نمىكارند . وشنوه دهى است در اين ولايت موسوم به وشنوه « 5 » . ترياك اين ده در تمام ايران مشهور است . ضريح حضرت معصومه ضريح نقرهء بسيار خوبى كه از داخل ضريح در مرصعى دارد ، خاقان مرحوم در
--> ( 4 ) . ارضه Araze - كرمى ريز به صورت مور كه چوب را مىخورد ، موريانه . ( فرهنگ معين ، ج 1 ) . ( 5 ) . ده جزو دهستان قهستان ، بخش كهك شهرستان قم . ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 1 ، ص 233 ) .