قم شهر قم از شهرهاى آباد مشهور عجم بوده است [ كه ] بتدريج خراب شد . از اول دولت قاجاريه باز بناى آبادى گذاشت . حال بد نيست . هواى جلگهء اين ولايت مايل به گرمى ، آبش هم از رود و هم قنات ، بعضى از قنواتش لب شور [ است ] . حاصلخيز [ است و ] دهات و مزارع خوب دارد . كوهستانش سردسير [ است ] . اقسام ميوه در اين شهر به عمل مىآيد . انجير و انار و خربوزه‌اش بسيار است ؛ خوب هم مىشود . سكنهء آن اكثر از ايلات خلج و بيكدلى [ اند ] . « 1 » ولى زنديه متفرق‌اند . [ 229 آ ] . مردمش رعيت مسلك ، كم‌بضاعت ، دور از دل [ و ] مبرم [ اند ] . بسيارى از امام‌زاده‌ها و علما و اخيار در اين شهر مدفون‌اند . بقاع مخروبهء زيادى دارد . مدفن حضرت معصومه ( ع ) حضرت معصومه ( ع ) دختر حضرت موسى ( ع ) ، همشيرهء امام رضا عليه السّلام در اين شهر نزديك به رودخانه مدفون است . بناى اصل بقعهء آن بزرگوار از دختر

--> ( 1 ) . مىگويند طايفهء بيكدلى از اولاد بجدل ابن سليم ساروان سيد الشهدا روحى فداه ( 1 ) اند كه در كربلا انگشت مبارك آن حضرت را به طمع انگشترى جدا كرد . جيم بجدل را به كاف مبدل كرده ، بكدلى ناميده‌اند . ( حاشيهء متن ) . ( 1 ) . اصل : فراه .