سلطان محمد ميرزا قاجار
310
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
از طرق تا مشهد از طرق الى مشهد مقدس سه ساعت ، تمام راه جلگه و هموار « 44 » [ است ] . وسط راه پست و بلند بسيار كمى دارد . سمت چپ راه دامنه ، طرفين معبر همهجا محل زراعت آبى و ديمى [ است ] . در ثلث اول راه نهر آبى از كنار راه مىگذرد . يك آبانبار در راه هست . دو سه علامت حوض خرابه و برجى دارد . راه در رود و اما تفصيل راه در رود : از قدمگاه الى رباط پاى گردنه شش ساعت ، همهء اين راه كوه و دره ، اول راه به قدر يك ساعت دامنه [ و ] سرابالاى هموارى است . همهجا محل زراعت و آبهاى جارى ، اول دره ده بسيار بزرگ [ 202 آ ] پردرخت و باغ پرآب باصفايى است موسوم به دررود . « 45 » در دو سمت دره واقع است . سردسير است . اكثر فواكهء نشابور از اين ده مىرود . سكنهء زيادى دارد . ابريشم هم به عمل مىآورند . از اول آبادى در رود تا آخر درختهاى آنجا كه در ميان دره كنار رودخانه است ، دو ساعت مىشود . همهجا سرابالا و سنگ ، مىرود تا پاى گردنه كه سرچشمهء رودخانهء در رود است . كاروانسراى كوچك سرپوشيدهء سنگى در دامن آن كوه هست . قدرى خراب است . كنار اين رود گلپر زيادى دارد . تمام كوه پر است از ريباس . از اين رباط اول گردنهاى است به قدر يك ساعت بايد سرابالاى خيلى تندى است ، بروند . بعد از آنقدرى راه بالاى گردنه سرازيرى كمى دارد [ و ] هموار [ است ] . اين كوه هميشه برف دارد . پرعلف و گل [ است ] . اول سرازيرى گردنه [ 202 ب ] چشمهء آبى است . خيلى سرازيرى تندى است . به قدر يك ساعت بعد از آن درهاى است سرازير . نهر آبى در ميان او مىگذرد [ كه ] مىرود تا پاى گردنه ، قدرى دره گشاد مىشود . كاروانسراى سنگى سرپوشيده دارد . چند نفر از جهت رفع حاجت مترددين در آنجا ساكناند .
--> ( 44 ) . اصل : همواره . ( 45 ) . ده از دهستان زبر خان بخش قدمگاه ، شهرستان نيشابور كه در 6 كيلومترى شمال قدمگاه واقع است . ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 9 ، ص 163 ) .