سلطان محمد ميرزا قاجار
257
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
است . به قدر دو بيست خانوار كرد در اطراف كاروانسرا ساكناند . زراعت زيادى دارند . برنج هم مىكارند . كاروانسرا و آباديشان بسيار كثيف است . آسيايى هم دارند . رودخانهء بزرگى از مقابل كاروانسرا مىگذرد . اطراف كوههاى بزرگ است . موقعيت زهاب شهر زهاب [ 164 ب ] سمت چپ راه ، سه ساعت دور از اين محل واقع است . ولايت زهاب جاى وسيع معتبرى است . شهرش سابقا شهر آبادى بوده است كه از خود اين شهر هزار سوار بيرون مىآمده است . در هنگامى كه محمد على ميرزاى مرحوم از جانب خاقان مغفور مأمور به دعوا شد ، در آن دعوا شهر زهاب خراب شد كه زهاب و سليمانيه را دولت ايران متصرف شد . حال شهر زهاب نزديك به هزار خان [ وار ] مىشود . وسعت خاك ولايت زهاب يك سمت متصل است به ولايت سنه « 14 » از طرف شمال . از سمت مغرب متصل است به خاك شهر زور و كركوك « 15 » ، از طرف جنوب متصل است به عراق عرب [ و ] از سمت شرق متصل است به كرمانشاه . ولايت بسيار وسيع مستعدى است . گرمسير [ است ] و ييلاقهاى خوب دارد . مركبات و خرما خوب مىتوان به عمل آورد . برنج زياد مىكارند . اگر اين ولايت آباد شود [ 165 آ ] زياده از كرمانشاه مداخل دارد . پاى طاق از سر پل الى پاى طاق « 16 » دو ساعت ، همهء راه دامنه و كوهستان ولى هموار [ است ] . اول راه از رودخانهء زهاب كه پلى دارد مىگذرد . همهجا محل زراعت ، سكنهاش اكراد و چادرنشين [ هستند ] . سمت راست راه كوهى است [ كه ] به قدر پنجاه ذرع بر بلندى كوه كه بسيار سخت است و نمىتوان بالا رفت از
--> ( 14 ) . مقصود سنندج است . ( 15 ) . اصل : كركوت . ( 16 ) . مقصود طاق گرّى مىباشد . « كاروانسرايى كه در اين مكان قرار دارد ، طاق گرّى ناميده مىشود و از اين نظر اهميت دارد كه بر راه ارتباط با بغداد مسلط است » . ( سفارت كنت دوسرسى ، ص 233 ) .