صحن صحن بزرگى در عهد دولت خاقان مرحوم ، محمد حسين خان قراگوزلوى همدانى ساخته است . در اين ايام در اين بناها بعضى خرابى راه يافته بود . شيخ عبد الحسين طهرانى از جانب ناصر الدين شاه مأمور شده ، تعميرى بقاعده كرد . « 2 » پهلوى صحن مقدس سمت مشرق ، بقعه‌اى است كه شبكه‌هاى آن به صحن گشوده مىشود . مدفن ابو يوسف است كه يكى از علماى معتبر اهل جماعت است . بعضى معلقات و شمعدانهاى طلا و نقره از همه‌كس در حرم مطهر نصب است . ده معظم مقابل كاظمين ، آن جانب شط دهى است موسوم به معظم . وجه تسميهء آن اين است [ كه ] مدفن ابو حنيفهء كوفى در آن قريه است . چون اهل جماعت او را [ 132 ب ] امام اعظم نامند ، به مناسبت او اين آبادى را معظم نامند . « 3 » زياده از پانصد خان [ وار ] سكنه دارد . عماراتش چندان خوب نيست . باغات بسيار خوب معتبر از نخل و مركبات و فواكه در كنار شط دارد . اصل بناى خود امام اعظم قلعهء كوچكى است . در ميان آن بقعه و مسجد و تكيه [ است ] . مسجد و بقعه بناى خوبى است . مناره دارد . بعضى معلقات [ و ] شمعدانهاى نقره و طلا از قبل سلاطين عثمانى و پاشاهاى بغداد در آن بقعه گذارده‌اند . « 4 » ضريح نقرهء مختصرى هم دارد . سكنهء آنجا همه عرب و اكثر كفشدوز [ ند ] . قهوه‌خانه‌هاى

--> ( 2 ) . « شيخ عبد الحسين طهرانى مرحوم كه از جانب من به مرمت اماكن مشرفه مأمور بود ، دو طرف گنبد مطهر و ايوان و ستون و سقف را ساخته و خوب كاشيكارى خيلى اعلى شده » . ( همان كتاب ، ص 97 ) . ( 3 ) . « محوطه‌اى كه مقبرهء امام اعظم در آن واقع است ، قلعه‌اى است آجرى مشتمل بر چهار برج در كمال استحكام » . ( همان كتاب ، ص 98 ) . ( 4 ) . نامهاى سلاطين عثمانى كه ملزومات داخل بقعهء امام اعظم را تهيه كردند ، در سفرنامهء ناصر الدين شاه چنين آمده است : سلطان مراد ، سلطان عبد العزيز خان و سلطان عبد المجيد خان . ( همان كتاب ، ص 98 ) .