سلطان محمد ميرزا قاجار
186
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
آبادى دعواى عظيمى كرده ، [ او را ] شكست داد و صدر اعظم بهدست ابراهيم پاشا گرفتار شد . « 11 » . بيره جيك از مزيب الى بيره جيك نه ساعت [ است ] . همهء راه دامنه و پست و بلند هموار كمى دارد . به قدر يك ساعت از اول راه همه درخت زيتون ، پس از آن بعضى جاها محل زراعت [ دارد ] . در اين راه [ 113 ب ] دو آبادى مختصرى هست . در يك ساعتى بيره جيك آبانبار سنگى بزرگى ساختهاند . آبادى بيره جيك در كنار فرات بر بلندى واقع است « 12 » . باگميها از آب گذشته ، به آبادى بيره جيك مىروند . اين آبادى چشمانداز و نمايش خوبى دارد . در قديم شهر معتبرى بوده است . حال قدرى خراب است . قلعهء سنگى بسيار خوب داشته است . حال پاره [ اى ] باقى است . « 13 » باغات و زراعتش زياد [ و ] اقسام ميوهها پيدا مىشود . انار بىدانه و انجير خوبى دارد . « 14 » هندوانه و طالبيهاى بزرگ خوبى دارند . بناى عماراتشان از سنگ [ است ] . مساجد و حمام و بازارى دارند ، تعريفى ندارد . كوچهها سنگفرش ، تنگ و بد [ هستند ] . هوايش مايل به سردى ، مردمش ترك و بعضى كرد [ ند ] . بدصورت نيستند . خان افشار از بيره جيك الى خان افشار نه ساعت ، همهء راه كوهستان ، نيمهء آخر قدرى
--> ( 11 ) . نويسندهء سفرنامه به نام اين محل اشاره نكرده است . ميدان جنگ دو پاشا در محلى بوده است كه تاريخنگاران آن را نصيبين نوشتهاند . كنت دوسرسى از اين محل ، بههمين نام ياد كرده است . ( ن . ك . افزودهها ) . ( 12 ) . « بيريا بيرجيك ، شهر كوچكى است كه به طرز جالبى در كنار فرات قرار گرفته است » . ( سفارت كنت دوسرسى ، ص 296 ) . ( 13 ) . طبق نوشتهء كنت دوسرسى ، اين ويرانيها در طول جنگهاى صليبى به وجود آمدهاند . ( همان كتاب ، ص 296 ) . ( 14 ) . در چند مورد ديگر هم ، انار بىدانه آمده است و در يكجا انجير بىدانه و انار . بههرحال مقصود نويسنده از انار بىدانه نوعى انار بدون هسته است .