سلطان محمد ميرزا قاجار
162
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
است همه از سنگ تراشيده . [ 96 ب ] ستونهاى سنگ يكپارچه از بناهاى سلطان مراد خان عثمانى است . مسجد ديگرى است نزديك به كك ميدان به سمت راه صالحيه . اين مسجد كوچك است ، همه از سنگ [ و ] گنبد مرتفعى دارد . زير طاق گنبد دو قطار دريچه بر روى يكديگر دارد . درها بر خلاف هم [ و ] جرزهاى درهاى فوق به وسط درگاههاى زير واقع شده است . جمعى از اهل ولايت گفتند مهندس و معمار اين بنا به صنعت مهندسى و معمارى ، اين دو قطار دريچهها را چنان ساخته است كه همه فصل از درهاى تحتانى آفتاب به مسجد مىتابد و از درهاى فوقانى همه فصل در شب ، مهتاب مىتابد . هرگز خلاف نمىشود . اگر واقعيت داشته باشد ، از بناهاى غريب است . من اول مغرب مسجد را ديدم ، مجال امتحان نبود . كاروانسراها هم از بناهاى قديم دو كاروانسرايى است در بازار نزديك بههم ؛ پربزرگ نيست . روى هريك به يك طاق پوشيده است . همهء بنا از سنگ [ و ] حجاريهاى [ 97 آ ] بسيار عجيبى دارد . تكايا تكيهاى است نزديك جامع اموى . مقابل تكيه طاق بزرگى است از بيوتات تكيه ؛ دو جرز عريض كه بالا رفته است بايد اين دو جرز سر بههم گذارده ، يك طاق شود . از بالا دو طاق شده است كه پايهء جرز ، وسط دو طاق آمده است تا نزديك سردر ، همانجا در ميان هوا معلق هست . سنگها را به صنعت حجارى چنان باهم قفل و بست كرده است كه يكديگر را نگاه داشته يا به آندو طاق به آن عظمت در ميان هوا ، معلق ايستاده است . از بناهاى خيلى عجيب است . مقام رأس و زين العابدين پهلوى مسجد اموى ، جايى است كه درب آن از توى مسجد است موسوم به مقام راس . مانند شبستان دو سه قطار طاقها دارد از سنگ . ستونها همه از سنگ