سلطان محمد ميرزا قاجار
148
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
مال در راه بسيار است . خود جديده چاهى دارد . آبش شيرين [ است ] . بركه [ اى ] ساختهاند كه از آب [ 86 آ ] همين چاه كشيده ، پر كنند . قلعهء كوچك سنگى دارد . مواجب محافظان بركهها چند نفرى بهجهت محافظت و پر كردن بركه در او ساكناند . چند اصله خرما هم دارند . آذوقه و مواجب جميع مردمى كه در سر اين چاهها و بركههاى اين راه از شام الى مكهء معظمه ساكناند با قورخانه ، همه ساله صره امين از اسلامبول و شام حمل كرده به آنها مىرساند . زمرد از جديده الى زمرد هفت ساعت [ است ] . همهء راه از ميان دره و دو كوه سنگ و رمل [ مىرود ] . خود زمرد چاه آبى است شورمزه . بركه و قلعهء مختصرى دارد كه آبكش و محافظ بركه در او ساكناند . زمين سنگلاخى دارد . درخت مغيلان كمتر از جاهاى ديگر هست . بيارقنم از زمرد الى بيارقنم دوازده ساعت [ است ] . همهء راه از ميان دو كوه مىگذرد ، ولى هموارتر از راه پيش . بعضى جا [ ها ] زمين وسعتى دارد . راه ريگزار ، رمل و زمين كوير همه قسم هست . دو سه جا علامت آبادى از قديم دارد . درخت طاغ و گز بسيار است . خود بيارقنم جلگهاى است . چاه [ 86 ب ] متعدد ، بركه و قلعه دارد كه محافظ بركه در او ساكن است . آبش شور نيست . چند درخت خرما در نزديكى بركه هست . چهار فرسخى اينجا ده آبادى است كه خرما و مركبات و بعضى ما يحتاج به حمل حاج مىفروشند . مداين صالح از بيارقنم الى مداين صالح يازده ساعت [ است ] . بعد از سه ساعت ، راه