سلطان محمد ميرزا قاجار
144
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
صديقهء طاهره هست . ولى [ 84 آ ] مدفن حمزهء سيد الشهدا در يك ساعت و نيمى مدينه بهسمت شمال شهر در دامنهء كوه احد واقع است . بقعه و صحن مختصرى دارد . مسجد قبا و ذو قبلتين مسجد قبا و مسجد ذو قبلتين « 7 » و يك دو مقام ديگر در سمت جنوب شهر در ميان باغستان ، به فاصلهء دو ساعت راه واقع است . اين مساجد و مقامات خيلى مختصر است ، از سنگ و آجر . نزديك مسجد قبا چاه آبى است موسوم به بئر خاتم . مىگويند آب اين چاه شور بوده است . انگشترى حضرت رسول صلوات اللّه در اين چاه افتاده است ، آبش شيرين شده است . « 8 » حكايت نخل خرما نزديك همين چاه ، باغ بزرگ پردرخت خوبى است . نخلهاى خرما بسيار دارد . يك نخل خرما نمودند كه از زمين قدرى بلند شده ، بعد بهطور مدور [ به ] اصل درخت پيچيده است ، باز سر درخت و برگش راست ايستاده است كه به خوشههاى رطب او دست مىرسد . آن شخص گفت : حضرت رسول [ 84 ب ] صلوات اللّه در اين باغ ، در پاى اين درخت ميل به خوردن رطب فرمودند . درخت كج شد و آن حضرت بهدست مبارك رطب چيده ، ميل فرمودند . از آن عهد تا به حال هرچه اين نخل خشك
--> ( 7 ) . نام اين مسجد در سفرنامهء امين الدوله ، مسجد ذو قبلتين آمده است : « در ضمن گفتگو كه قرار رفتن فردا را به مسجد قبا و ذو قبلتين و ساير اماكن مشرفهء آن سمت مىداديم . . . » . ( سفرنامهء امين الدوله ، ص 263 ) . در سفرنامهء نايب الصدر ، به صورت مسجد قبلتين آمده است . ( ص 241 ) . ظاهرا ذو قبلتين و ذو قبلتين از مصطلحات فارسيان است . ( 8 ) . « و در نخلستان مسجد قبا ، چاهى است كه چاه ارش مىگويند ، و انگشتر حضرت ختمى مآب كه در دست عثمان بود ، در آن چاه افتاده و ديگر هرچه تجسس كردند ، پيدا نشد » . ( سفرنامهء فراهانى ، ص 236 ) .