عبد الغفار بن علي محمد ( نجم الدوله )

28

سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان ( فارسى )

سياقى تصحيح نموده و در سال 1341 به چاپ رسانده بودند و ديگرى شرح دومين سفر نجم الدّوله به خوزستان در هفت سال بعد ( 1306 ه . ق ) است . براى مزيد اطمينان ، موضوع را با استاد دبير سياقى در ميان گذاردم . اتّفاقا ايشان هم ، از وجود سفرنامهء دوم نجم الدّوله بىاطّلاع بودند . آن بزرگوار از سر عنايت ، نگارنده را توصيه و تحريض و تكليف فرمودند كه اگر چنين سفرنامه‌اى وجود دارد ، حتما درصدد تصحيح و انتشار آن برآيم . توصيهء بنده نوازانهء استاد اشتياق مرا براى دسترسى به اين اثر ، كه بعدها به ارزش والاى آن بيشتر و بيشتر پىبردم ، دو چندان كرد . همان روز از مسؤولان بخش نسخ خطّى كتابخانهء مزبور درخواست كردم تا نسخه‌اى از سفرنامهء مزبور را در اختيارم قرار دهند و پس از چندى توفيق دستيابى به عكس نسخهء ياد شده حاصل شد . به محض دريافت نسخهء سفرنامه ، به كمك تنى چند از همكاران ، به قصد تصحيح و نشر سفرنامهء دوّم به استنساخ آن پرداختم . ديرى نپاييد كه دريافتم كار تصحيح سفرنامهء مزبور بدان سادگى و سرعتى كه انگاشته بودم انجام‌پذير نيست ؛ زيرا علاوه بر ناخوانا بودن بعضى كلمات و مبهم و نامفهوم بودن برخى جملات و تعبيرات و نيز دشوارىهاى ناشى از اعداد مكتوب به خطّ سياق ، ارائهء توضيحاتى دربارهء اعلام و تهيهء نمايه‌هايى از آنها ضرورى مىنمود كه اين همه با تجربهء محدود نگارنده در زمينهء تصحيح متن و كم‌صبرى و تنگ حوصلگى وى مانعة الجمع بود . در اين ميان ، عنايات و مراحم استاد دبيرسياقى ، ديگربار ، شامل حال و مددكار مصحّح نوپاى سفرنامه گرديد و در پرتو دانش و تجربهء بىكران و صبر و طاقت كم‌نظير ايشان ، مشكلات و ابهامات موجود ، طىّ جلسات متعدّد كه در محضرشان برگزار شد ، بتدريج بر طرف و متن سفرنامه تقريبا آمادهء حروف‌چينى شد . آن‌گاه ، تهيّه و تدوين پىنوشت‌ها آغاز شد كه آن هم ، خوشبختانه ، در موعد مورد نظر به انجام رسيد . ويژگىهاى سفرنامه همان‌گونه كه پيش از اين اشارت رفت ، اين سفرنامه شرح دومين مسافرت عبد الغفّار خان نجم الملك ( نجم الدّوله ) به خوزستان است كه به دستور ناصر الدّين شاه قاجار صورت گرفته و هدف اصلى آن بازسازى سدّ اهواز بوده است . اين سفر در ششم ربيع الثّانى 1306 ه . ق از تهران آغاز شده و از راه قم ، اراك ، بروجرد ، خرم‌آباد و دزفول به خوزستان منتهى گرديده و سپس در مسير بازگشت ، از طريق بوشهر ، كازرون ، شيراز ، آباده ، اصفهان ، كاشان و قم ، در هشتم شوّال