عبد الغفار بن علي محمد ( نجم الدوله )
160
سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان ( فارسى )
آن گاهى به 57 سانتيمتر مىرسد . سلمانىها و قصّابان محلّى مهارت دارند كه آن را بدون پاره شدن از زير پوست خارج كنند . اين كرم در بين ساكنان بنادر جنوب ايران شيوع دارد ( - فرهنگ معين ذيل رشته و پيو ) در اشعار سوزنى ، خاقانى و سعدى نيز از اين بيمارى ياد شده است ( - لغتنامهء دهخدا ذيل رشته ) يكى را حكايت كنند از ملوك * كه بيمارى رشته كردش چو دوك « سعدى » ( 65 ) . ص 117 ، غربيه : در كتاب سفرنامهء خوزستان ( سفرنامهء اوّل نجم الدّوله ، صفحات 108 و 116 ) ، غريبه درج شده ولى در كتاب خاطرات نظام السّلطنه . . . ( صفحات 143 ، 145 و 211 ) و نيز در بعضى از نقشههاى جغرافيايى از جمله نقشهء راههاى خوزستان مؤسسهء گيتاشناسى همان غريبه ذكر شده است . ( - اطلس گيتاشناسى استانهاى ايران ، 1383 ، ص 121 ) ( 66 ) . ص 117 ، باليوز : ظاهرا از بايى و بايير فرانسوى به معنى حكومت كردن گرفته شده است . اين واژه غالبا به مفهوم قنسول يا كسى كه وكيل سياسى دولت خويش است ، در بلاد خارجه به كار برده مىشود . ( خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السّلطنه ما فى ، پيشين ، ص 529 ) ( 67 ) . ص 117 ، صبرزرد : بهترين گونهء گياه صبر . « صبر » نام هريك از گياهان شيرهدار نوع آلوئه ( Aleo ) از تيرهء سوسنىهاست كه بعضى از اقسام آن كوتاه و بوتهاى و برخى درختى است . از الياف برگهاى آن حصير و طناب مىسازند . شيرهء خشكيدهء حاصل از برگهاى آن را نيز صبر مىخوانند كه به مقدار كممشهّى ، به مقدار متوسّط مليّن و به مقدار زياد مسهلى قوى است . ( - دائرة المعارف فارسى مصاحب ذيل صبر ) ( 68 ) . ص 118 ، حفار : در سفرنامهء خوزستان ( سفرنامهء اوّل نجم الدّوله ، ص 99 ) دربارهء وجه تسميهء اين كلمه چنين آمده است : « سابق در شاخهء مارد سدّ بوده كه تمام آب كارن در آن شاخه مىرفته تا مصبّ دريا و آنجا نخلستان و آبادى بوده از جمله : قبان و كويرين . تا آن وقت كه صادق خان [ برادر كريم خان زند ] خواست آنها را گوشمال دهد ، سدّ را داد حفر نمودند تا آب ميل كرد به طرف محمّره كه آن وقت آبادى نداشته و لهذا آنجا را حفار گويند » . ( 69 ) . ص 121 ، چاه تاوك : اين نام در فرهنگ جغرافيايى ايران ( سازمان جغرافيايى كشور ، جلد 7 ) و نيز فرهنگ آبادىهاى ايران ( دكتر لطف ا . . . مفخّم پايان ) ذكر نشده است . ( 70 ) . ص 122 ، خشم : در فرهنگ جغرافيايى ايران ( از انتشارات سازمان جغرافيايى كشور ، جلد 7 ) ، سه روستا ذكر شده كه با خشم شروع مىشوند : خشم برخوردار ، خشم شيخى و خشم خواجه كه هر سه از توابع شهرستان بوشهراند .