عبد الغفار بن علي محمد ( نجم الدوله )
120
سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان ( فارسى )
سيصد تومان مىشود و تمام آنها شخصى است نه دولتى - و اوّل بنا بود كه قيمت آنها را بدهند - حال نكول كرده ، مىفرمايند به هيچوجه به من دخلى ندارد . خواهش دارم كه شما هم اطّلاع خود را در اين باب به مخبر الملك بنويسيد كه آخر هم دينارى ندادهاند و حال آنكه تمام مطالب منافع شخصى خودشان بوده ، ولى حقير در اين باب دخالتى نكرد . امروز مذكور شد كه پادشاه حبشه ، پسر طيودروس ، را دراويش متمهدى « 1 » كشتهاند . ديگر مذكور [ اين ] كه كلات خراسان را - در روزنامهء انگليس نوشتهاند - دولت ايران واگذار به روسيه نمود . امروز شنبه 12 [ شعبان ] مذكور شد كه صاحب منصب ديگر انگليس وارد شد با ميل « 2 » ( جهاز پست ) . آيا ديگر چه خيالى براى اهواز كرده باشند ؟ ظاهرا به مباركى امروز شنبه 12 [ شعبان ] حركت فرمودند « 3 » به سمت فرنگستان . حقير خيال نمود كه بعد از استيذان تلگرافى از راه بمبئى بروم به فرنگستان . تفصيل كارن و محمّره و اهواز را به عرض خاكپاى مبارك برسانم . مسبوق باشند قبل از آنكه حضرات انگليسىها « 4 » تمنّايى كنند و شايد رخنهاى تازه نمايند . استخاره هم نمود ، خوب نمود . ولى رفيق موافق براى همسفرى نداشتم . جناب نظام السّلطنه به خيال افتاده كه امتياز تنقيهء خليج بوشهر را از قاروى « 5 » تا گمرك بگيرد براى حاجى ابو القاسم امين التّجّار تا راهى باز كند به توسّط جهاز راه تراش « 6 » و قرار كرايه بدهد براى هر تن ( تن وزنى است فرانسه و انگليسى معادل 280 من تبريز ) 5 / 1 قران و ظاهرا سى هزار تومان مخارج اين كار باشد . قطعهء زمينى حاجى ابو القاسم خريده است ما بين عمارت خود و عمارت حاجى ملك و چاه بهمنى هم 5 حلقه در همين زمين واقع است - مساحة [ از ] يكصد و بيست هزار ذرع متجاوز است . گويد كه حاجى ملك اين زمين را غصب نموده قبالهاى هم حاجى امين در دست دارد به مهر جناب نظام السّلطنه . مرافعهء اينها سخت است . حاجى ملك متصرّفى خود را از دست نمىدهد و حاجى امين به موجب قباله مىخواهد استرداد نمايد و عمارتى در مقابل عمارت او بسازد كه مشرف بر آن باشد و عمارت او را معيوب نمايد .
--> ( 1 ) . مدعى مهدويت ، متمهدى در اينجا احتمالا اسم فردى سودانى است . ( 2 ) . Mail ( 3 ) . منظور ناصر الدين شاه است ( 4 ) . در نسخهء خطّى : انگليسها ( 5 ) . بنا به حدس استاد ايرج افشار مراد احتمالا جزيرهء قارو است . ( - جغرافياى وزارت كشور ، 1329 ، جلد 2 ) ( 6 ) . كشتى راه بازكن ؟