بيليارد « 1 » كه به مبلغ يكهزار و پانصد تومان خريده و آلات طلا و نقره و اسباب آنتيك و غيره و پيانو ، ( دو دستگاه ) و تا عصر چهارشنبه يك شبانه‌روز نگاه داشت ، پذيرايى خوب نمود و يك طاقه شال تقديم جناب حكومت نمود . از امراض بد بوشهر دمل گنده « 2 » است كه غالب مهلك واقع مىشود . امروز چهارشنبه [ دوم شعبان ] قونسل هلند « 3 » ( ولنديز ) آمد به ديدن جناب نظام السّلطنه در خانهء حاجى ملك و روزنامه‌اى به زبان هلندى به چاكر نمود ، نوشته بود : ( نجم الملك منجّم باشى مأمور شده است به عربستان براى ساختن سدّ اهواز و چون با مخبر الدّوله در اين كار همدست است ، هرگاه او در عمل ساختن اقدام كند و مخبر الدّوله در تقويت كارهاى او ممكن است از عهدهء اين كار بزرگ برآيند ؛ چونكه هر دو معتبر و درستكارند و هرگاه مراجعت كند و به دست ديگرى افتد ، مشكل است سدّ ساخته شود ) . عصر چهارشنبه مراجعت نموديم به سمت شهر . در عرض راه پياده شديم در باغچهء حاجى رشيد خان ، غلام عبيد حاجى ملك . عجب باغ بزرگ خوبى است ! همه قسم ميوه داشت ، علاوه بر مركّبات و نخيل ، مثل آلوچه ، انار ، زردآلو ، سيب و غيره و گل و رياحين و سبزىآلات و درخت‌هاى مو چاهى ، كه هركدام وقت ثمر هشت خروار غوره مىدهند . سابق هم اشاره [ شد ] كه اين باغات و عمارات از هم جدا هستند ، به فاصله‌هاى 500 الى هزار ذرع و ما بين آنها ديم‌كارى غلّه است و چاه‌ها در آنجا حفر كرده‌اند به عمق چهار پنج ذرع . بعضى گوارا و بعضى فى الجمله شورمزه كه به مصرف شرب اهالى شهر مىرسد . هر دو مشك كوچك بار يك الاغ نيم قران الى يك و نيم قران . وضع اين جلگه طوريست كه مىتوان قنات آب جارى نمود و آن وقت بهشت مىشود و با آن‌كه آب را از چاه مىكشند به زحمت و مخارج زياد ، باغ‌ها و بستان‌ها ترتيب داده‌اند و تمام صيفى : كاهو و خيار و هندوانه و باقلا و غيره و سبزىآلات و نخيلات و ميوه‌جات از آب چاه مشروب مىشود و عمارات آنجا از دو هزار تومان الى بيست هزار تومان قيمت دارد . به « 4 » دو طرف نگاه مىكند و گالرىها دارد و دو سه طبقه است و [ متوجّه ] به جهات اربعه يا روى به قبله . عصر پنجشنبه 3 [ شعبان ] شش به غروب مانده جناب آقاى امين السّلطان در تلگرافخانهء شمس العماره حاضر شده جناب نظام السّلطنه و حقير را احضار فرمودند . سؤال و جواب زياد شد :

--> ( 1 ) . در نسخهء خطّى : بليار ( 2 ) . عفونى ، چركين ( 3 ) . در نسخهء خطّى : هلاند ( 4 ) . در نسخهء خطّى : با