دولت موافق قواعد بين دول متحابّه « 1 » ، با آن‌ها سلوك كند . « 2 » شرايط چنين است ) . حقير در چند فقرهء آن ايراد گرفت : اوّل آن‌كه به عرض يك صد ذرع زمين از هر طرف راه از اهواز مجّانا زياد است . دويم آن‌كه حقّى ، بعد از انقضاى ده سال ، از منافع اين كارها براى دولت قرار بدهند از منفعت اسكله اقلّا صد پنج ؛ و ثالثا ملزم شوند كه بعد از گرفتن امتياز و فرمان تعلّل در ساختن ابنيه و اسكله نكنند و آنچه براى انگليسىها بسازند ، خودشان خودشان [ را ] مستقلّ مىدانند و اجاره مىدهند براى خودشان و علاوه براين ، امتياز اختصاص معادن ذغال سنگ عربستان و بختيارى را هم از ديوان مىخواهند كه بعد از وضع مخارج ، صد بيست به ديوان بدهند . امروز عصر جمعه 19 [ رجب ] حاجى ملّا رضا ، شهبندر « 3 » قديم بصره ، به اتّفاق 25 نفر از تجّار عجم و معارف كسبه ، از سادات و غيرسادات ، آمدند در بصره به ديدن و از قرار مذكور دو سه نفر از آنها بيش ، به رعيّتى « 4 » ايران باقى نيستند . مابقى از سوء سلوك شهبندرها بتدريج رعيّتى عثمانى را اختيار نموده‌اند و از قرار مذكور حالا قريب يكهزار نفر فلّاح ايرانى در نخلستان‌هاى بصره هستند كه از هر كدام پول تذكره نفرى 5 الى 10 قران مىگيرند . اصل قيمت تذكره 2 قران است . ولى در غالب سرحدات 5 / 6 قران مىگيرند . گويند مداخل قونسل بصره بابت همين تذكرهء تنها قريب 600 تومان است الى 1000 تومان . امروز عصر جواب تلگرافى كه به جناب امين السّلطان عرض نموده بودم ، از بوشهر رسيد به اين مضمون : ( تلگرام مشروح 9 رجب از شما رسيد ، به نظر مبارك رسانيده و خيلى مورد تحسين و التفات شديد . ساختن پل شوشتر واجب . تعمير پل دزفول واجب و معلوم است . ساختن سدّ اهواز با وجود اين همه كارها در سال نو ساخته نمىشود و سهل است كه بسيارى از اين كارها [ را ] هم در سال نو نمىتوان ساخت . كتابچه‌اى بنويسند « 5 » به توسّط غلامى نظام السّلطنه بفرستند ، تا جواب هر كدام نوشته و معجّلا فرستاده شود . امين السّلطان ) و اصل مطلب كه چاكر تلگرام نمود ، اين بود كه : ( برآورد تمام مخارج عربستان قريب سيصد هزار تومان مىشود . واجب‌تر پل شوشتر [ با هزينهء ] چهل هزار تومان و ابنيهء تجارت و اسكله و غيره سى هزار تومان ، ساختن سدّ حويزه چهل و پنج هزار تومان و در آخر ساختن سدّ اهواز يك صد و پنجاه و چهار هزار تومان . عبد الغفّار . ) پس ملاحظه نمود كه فرستادن غلام با حركت

--> ( 1 ) . دوست ( 2 ) . در نسخهء خطّى : كنند ( 3 ) . رئيس التجار ( 4 ) . تابعيت ( 5 ) . در نسخهء خطّى : بنويسيد .